Xã Cố Nghĩa, Lạc Thuỷ nằm trên tuyến Quốc lộ 21 về hướng Đông Nam, giáp ranh các tỉnh Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hoá. ở đây địa hình hiểm trở; có nhiều dãy núi đá cao, trùng điệp và nhiều hang động. Trong cuộc kháng chiến chống pháp, Cố Nghĩa là vùng căn cứ cách mạng của tỉnh Hà Nam.

Sau khi cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền non trẻ của chúng ta gặp phải muôn vàn khó khăn, thử thách, một trong những khó khăn lớn nhất là ngân khố Quốc gia trống rỗng. Cùng với việc thành lập Quỹ Độc lập, phát động tuần lễ vàng, Chính phủ đã quyết định thành lập Cơ quan Ân loát, tức Nhà máy in bạc thuộc Bộ Tài chính để phát hành tờ bạc Việt Nam độc lập, một vũ khí sắc bén đấu tranh trên mặt trận tín dụng tiền tệ và bảo đảm cung cấp cho nhu cầu chi tiêu cần kíp của xã hội.

Vợ chồng nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện đã mua lại toàn bộ Nhà in Tô - Panh (một trong hai nhà in lớn và hiện đại nhất lúc đó ở Hà Nội) để hiến tặng Nhà nước. Tháng 3 năm 1946, quân Tưởng và quân Pháp thường xuyên khiêu khích Nhà máy in tiền của ta. Trước tình hình đó, Bộ Tài chính quyết định chuyển một bộ phận nhà máy in tiền về xã Cố Nghĩa, Lạc Thuỷ – lúc đó thuộc tỉnh Hà Nam. Nhà máy được đặt trong khu đồn điền Chi Nê – nay là Nông trường Sông Bôi -  của vợ chồng nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện. 

Gia đình ông Bùi Thanh Tình, xóm Đồng Thung, cách Nhà máy in tiền hơn 3 km đã nhường ngôi nhà xây 3 gian cho Bộ tài chính làm kho để tiền, nay gọi là kho bạc. Nhân dân xóm Đồng Thung nhường nhà, chia sẻ từng bát gạo, bắp ngô, nắm muối cho cán bộ, công nhân Nhà in, tổ chức lực lượng tự vệ cùng Nhà máy canh gác, tuần tra bảo vệ Kho bạc. Từ đây, tháng 8 năm 1946, đồng bạc Việt Nam đầu tiên chính thức phát hành ở Bắc Trung bộ.

Đêm ngày 20 tháng 2 năm 1947, Bác Hồ trên đường đi công tác từ Thanh Hoá về đến đồn điền Chi Nê, Bác đã ngủ lại trong một căn hầm nhỏ trong khu biệt thự của vợ chồng ông Đỗ Đình Thiện. Trước cửa hầm là dòng sông Bôi trong xanh và dãy núi đá cao sừng sững. Căn hầm Bác ngủ, nay vẫn được bảo vệ, lưu giữ. Sáng 21 - 2, Bác đến thăm Nhà máy in tiền. Bác động viên cán bộ, công nhân viên Nhà máy nỗ lực cống hiến góp phần cho kháng chiến và tin tưởng vào thắng lợi.

Bác căn dặn cán bộ, công nhân Nhà máy: “Hiện nay kẻ thù của chúng ta đang tìm các cơ sở kháng chiến như Nhà máy này để đánh phá. Các chú phải giữ gìn bí mật”. Đến thăm nhà để tiền tại xóm Đồng Thung, Bác ân cần hỏi chuyện tình hình sản xuất, đời sống của đồng bào, Bác căn dặn: “Cố gắng tăng gia sản xuất làm ra nhiều ngô lúa để ăn và ủng hộ kháng chiến”. Sau đó, Bác đến thăm một số gia đình trong xóm, thăm chợ Đầm Đa. Tối 21, Bác rời Chi Nê. Bác đi rồi nhưng hình ảnh, tiếng nói ấm áp thân tình của già Ké vẫn mãi mãi ở lại với đồng bào Cố Nghĩa. Đường làng Đồng Thung còn đó dấu chân Người.

Ông Bùi Văn Xin, con trai cụ Bùi Thanh Tình, người đã nhường ngôi nhà xây cho Nhà máy làm kho bạc năm nay đã 70 tuổi, hơn 60 năm qua, vợ chồng, con cháu ông vẫn giữ nguyên nếp nhà xây 3 gian. Ông nói rằng: Ngôi nhà là kỷ vật thiêng liêng nhất của gia đình, dòng họ và của nhân dân các dân tộc xã Cố Nghĩa. Vì nơi đây đã in dấu chân của Bác Hồ.   

Khắc sâu lời Bác dạy, hơn 60 năm qua, cán bộ, đảng viên, nhân dân các dân tộc xã Cố Nghĩa đã vượt qua mọi khó khăn thách thức, phát huy nội lực, khai thác tiềm năng xây dựng quê hương giàu đẹp

Tháng 5 về, Đảng bộ, nhân dân các dân tộc xã Cố Nghĩa kính dâng lên Bác, thưa với Bác kính yêu: Xã Cố Nghĩa hôm nay không còn hộ đói, số hộ trong diện nghèo chỉ còn 7,5% tổng số hộ toàn xã. 620 gia đình đã có nhà xây kiên cố; 100% hộ có ti vi, 80% hộ có xe máy, ánh sáng điện đã về đến từng hộ dân. Đồng ruộng Cố Nghĩa đã được cơ giới hoá, người nông dân đã giải phóng đôi vai. Nhân dân được chăm sóc sức khoẻ, trẻ em được đến trường học chữ. Đảng bộ xã Cố Nghĩa liên tục nhiều năm đạt danh hiệu “ Tổ chức cơ sở Đảng TSVM”.  Cố Nghĩa nguyện phấn đấu xứng đáng với phần thưởng cao quý, niềm tự hào lớn lao, nơi đã được Bác Hồ kính yêu về thăm – Nơi đặt Nhà máy in tiền – kho bạc đầu tiên của Chính quyền cách mạng.

                                                                       Hồng Bài