Bảo tàng là một xã hội Mường thu nhỏ được xây dựng trên diện tích 2 ha trên một vạt đồi trong một thung lũng đá vôi nhỏ vốn là nơi sinh sống của người Mường. Ngay khi bước chân vào bảo tàng, bạn cảm thấy như đang hoà mình vào không gian sống của người Mường. Dọc lối đi được trang trí bằng những tảng đá vôi, những hoa văn truyền thống được dệt trên cạp váy của các cô gái Mường. Hai bên đường là ao cá, ruộng bậc thang, vườn cây ăn quả và những guồng nước kẽo kẹt đưa nước về ruộng, thể hiện cách canh tác của người Mường.

Khu vực trung tâm của bảo tàng là sân chơi cộng đồng của người Mường. Bạn có thể chơi các trò chơi dân gian như đánh đu, ném còn, bắn nỏ... bên con suối róc rách với thình thịch tiếng cối giã gạo lấy từ sức nước.

                   Chơi đánh đu tại sân chơi cộng đồng

Sau khi chơi các trò chơi dân gian sôi nổi, bạn tiếp tục tìm hiểu quần thể kiến trúc 4 ngôi nhà sàn tiêu biểu cho 4 thành phần trong xã hội Mường xưa là: nhà Lang, nhà ậu, nhà Tạo và nhà Nõ. Điểm độc đáo, sinh động không giống với bất cứ một bảo tàng nào khác là bạn được gặp, trò chuyện với các mế, cô gái Mường trong trang phục truyền thống sống trong các ngôi nhà. Họ giới thiệu cho bạn các phong tục, nghi lễ, sự khác biệt giai cấp, cách làm nhà sàn theo hình con rùa của người Mường. Bạn có thể nghỉ chân bên cửa voóng, lắng nghe tiếng chim ríu tít chuyền cành, ngắm vườn rau, vườn cây trái xum xuê, xem cách trồng trọt của họ.

Theo con đường lưng chừng đồi trồng ngô, dong riềng, cây thuốc nam, bạn sẽ được tìm hiểu nhiều hơn về đời sống và tâm linh của người Mường tại khu trưng bày hiện vật. Từ những hiện vật đời sống hàng ngày như dụng cụ săn bắn, đánh bắt dưới nước, canh tác, nghề thủ công đến nghi thức của một đám tang tại phòng tang ma được tái hiện sinh động. Sau hơn 10 năm điền dã tại các bản Mường, Hiếu đã sưu tầm được trên 1.000 hiện vật. Khám phá mỗi hiện vật là bạn đã hiểu thêm quá trình hình thành, phát triển của từng lĩnh vực đời sống người Mường. Cầm trên tay một chiếc chiêng cổ hàng trăm năm, bạn được tìm hiểu đây là vật rất quan trọng đối với người Mường. Mỗi khi gia đình có sự kiện lớn, ngày lễ, tết, tiếng cồng chiêng pôông pêêng lại vang lên thôi thúc, gọi mời …

Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về văn hoá Mường như những câu hát dân ca, bài mo, điệu múa và ẩm thực truyền thống qua sách tại phòng thư viện; ngắm các bức hoạ của hoạ sĩ Vũ Đức Hiếu mô tả đời sống sinh hoạt của người Mường.

Với những nét độc đáo, tái hiện các nét văn hoá Mường một cách sinh động, bảo tàng đã thu hút đông đảo du khách tới thăm, tìm hiểu.

Sự đam mê và tình yêu với văn hoá Mường đã giúp cho Vũ Đức Hiếu thực hiện được ước mơ xây dựng bảo tàng không gian văn hoá Mường. Từ đây, văn hoá Mường truyền thống  được lưu giữ, giới thiệu, quảng bá với du khách trong và ngoài nước.

                                                                                  Cẩm Lệ