(HBĐT) - Bùi Văn Minh ở xóm Mận, xã Văn Sơn (Lạc Sơn) là thầy mo trẻ (sinh năm 1970), nhưng anh được xếp thứ hạng nhất, nhì trong hệ thống các ông mo Mường ở Hòa Bình. Năm 2015, anh được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú về loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng, được nhiều tổ chức di sản trong nước, quốc tế tặng các danh hiệu danh dự, bảng vàng ghi danh. Năm 2020, thầy mo Bùi Văn Minh tiếp tục được tỉnh tôn vinh, giới thiệu đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân.


Thầy Mo Bùi Văn Minh (bên phải), xóm Mận, xã Văn Sơn (Lạc Sơn) và nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Thanh Bình trao đổi kinh nghiệm bảo quản cổ vật.

Từ ngày mới mười tám, đôi mươi, Bùi Văn Minh đã sớm có ý thức sưu tầm các hiện vật quý, lạ của người Mường. Trên 20 năm sưu tầm cổ vật, đến nay, anh đã sở hữu trên 1.000 hiện vật lớn, nhỏ, được chia thành nhiều loại: đá công cụ (thuộc các nền văn hóa khảo cổ học); hiện vật đồng và các kim loại khác; hiện vật văn vật Mường (đồ dùng sinh hoạt)... trong đó, nhiều cổ vật có giá trị lớn về văn hóa, vật chất.

Về hiện vật đá, có nhiều công cụ do người nguyên thủy mài (cách ngày nay khoảng 7.500 - 2.800 năm), từ mài lưỡi đến mài toàn thân, vòng tay trang sức đến những hiện vật đá dùng cho sinh hoạt ở giai đoạn sau này. Cổ vật đồng có rìu, dao găm, mũi tên, rìu lưỡi séo, mũi giáo, đồ trang sức…, hầu hết thuộc giai đoạn văn hóa Đông Sơn có niên đại cách ngày nay gần 3.000 năm. Trong các cổ vật bằng đồng, tiêu biểu và nổi bật là số cổ vật xanh đồng 4 quai, piếng đồng nhà lang, chiêng đồng quý và một số vật dụng đồng có từ thời hậu Lê, anh sưu tầm được trong khu vực Mường Vang và các vùng Mường lớn khác của tỉnh.

Kim loại khác gồm cổ vật bằng bạc trang sức của phụ nữ giàu có thời kỳ phong kiến ở Hòa Bình như vòng đeo cổ, đeo tay, bộ xà tích, hộp đựng trầu cau, hộp đựng các vật dụng phụ nữ bằng bạc… Nhiều hiện vật anh còn nắm rõ lai lịch, xuất xứ của "bà nàng" (vợ lang) trên đất Mường Vang, Mường Vó, Mường Khênh, như chiếc ấm của bà Hà Thị Tẻo - hoa hậu xứ Mường Hòa Bình, là con nuôi, con dâu của Chánh quan lang Quách Vị.

Trong các cổ vật, nhiều đồ có giá trị cao về vật chất và văn hóa như chiếc ninh đồng lớn của nhà lang Mường Vang rộng gần 60 cm; 3 chiếc xanh đồng 4 quai có đường kính miệng gần 80 cm, cân nặng mỗi chiếc gần 30 kg. Trên địa bàn tỉnh loại hiện vật này chỉ còn một vài chiếc. Bộ sưu tập chiêng cổ có vài chục chiếc lớn, nhỏ. Trong đó, 2 chiếc chiêng cổ hiện nay khó có thể tìm thấy ở Hòa Bình. Một chiếc có đường kính 1 m, nặng 26 kg anh sưu tầm ở Mường Vang Hòa Bình. Chiếc thứ 2 anh sưu tầm tại một gia đình dân tộc Mường ở Thanh Hóa rộng 74 cm, nặng hơn 10 kg.

Giới thiệu về 2 chiếc kiếm đồng được treo trang trọng trên cột ban thờ lớn, thầy mo Bùi Văn Minh cho biết: 1 chiếc có từ thời Lê (thế kỷ XVII - XVIII), dài 82 cm, chuôi đồng đúc nguyên khối, 1 chiếc của Vua Khải Định tặng nhà lang Quách Vị (Chánh quan lang Hòa Bình) dài 91 cm, chuôi đồng bọc ngà voi. Ngoài ra, chúng tôi còn được thưởng lãm vô số đồ dùng, đồ trang sức của nhà lang Mường, đồ trang sức, đồ dùng cá nhân của vợ, con gái nhà lang được bọc bạc: dao cau bọc nanh hổ, nanh hổ đeo cổ, trâm cài tóc bằng bạc, ngà voi, xà tích bạc. Cầm trên tay chiếc piếng đồng (vật dụng để đồ xôi của người Mường) có dáng nhỏ, tròn, không có quai, họng piếng thấp hơn so với những chiếc piếng thông thường khác, anh giải thích, nó là chiếc "piếng con côi”, người xưa sản xuất chuyên để dành bán cho người mồ côi cha mẹ, phụ nữ góa chồng, loại này cũng vô cùng hiếm và ít người hiểu về nó. Một vật thiêng bất khả ly thân của mỗi thầy mo Mường là túi Khót. Túi Khót của các thầy mo cơ bản giống nhau, là chiếc túi vải trong đó có chứa nhiều "vật thiêng" như đá thiên thạch, rìu đá mài lưỡi, mài toàn thân, công cụ lấy lửa, rìu đồng Đông Sơn, mũi tên, lưỡi giáo đồng nanh lợn, nanh hổ và vài chục các đồ lạ khác… Túi Khót của thầy mo Minh chứa hàng trăm vật thiêng và nó lớn gấp 3 - 4 túi Khót bình thường.

Chiếm trên 63% dân số của tỉnh, người Mường Hòa Bình có nền văn hóa truyền thống lâu đời, phong phú, đa dạng. Trước thực trạng di sản truyền thống Mường ngày càng hao hụt dần, việc sưu tầm các hiện vật quý, lạ "để cất nó đi kẻo sau này mất không có nữa”, với cái tâm nhằm lưu giữ, bảo tồn di sản văn hóa dân tộc của thầy mo Bùi Văn Minh thật đáng trân trọng.


Lê Quốc Khánh

(Hội VH-NT tỉnh)


Các tin khác


Huyện Cao Phong: Lan tỏa phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa

(HBĐT) - Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa (TDĐKXDĐSVH) trên địa bàn huyện Cao Phong thời gian qua đã thực sự đi vào cuộc sống, khơi dậy tinh thần đoàn kết giúp đỡ nhau phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới (NTM) và đô thị văn minh, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển KT-XH của huyện.  

Hội Người cao tuổi huyện Tân Lạc: Xây dựng, duy trì hoạt động 211 câu lạc bộ văn hóa - thể thao

(HBĐT) - Nhằm phát huy vai trò người cao tuổi (NCT) trong việc nêu gương sáng về giữ gìn, bảo vệ sức khỏe, thu hút mọi người, mọi lứa tuổi cùng tham gia tập luyện, nâng cao sức khỏe để lao động, học tập và công tác, đến nay, huyện Tân Lạc đã xây dựng, duy trì nề nếp hoạt động của 211 câu lạc bộ (CLB) văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao của NCT, với 3.044 hội viên tham gia.

Huyện Cao Phong: Tuân thủ 5K khi vãn cảnh đầu xuân

(HBĐT) - Cũng như các địa phương trong tỉnh, huyện Cao Phong không tổ chức các hoạt động lễ hội như mọi năm do diễn biến phức tạp của dịch Covid-19. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu vãn cảnh của người dân, các khu, điểm du lịch tín ngưỡng, tâm linh, một số danh lam thắng cảnh trên địa bàn vẫn mở cửa đón khách.

Các di tích, cơ sở thờ tự thực hiện phòng, chống dịch Covid-19 trong mùa lễ hội

Mặc dù đang là cao điểm mùa lễ hội xuân, nhưng trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, nhiều tỉnh, thành phố đã hạn chế đến mức thấp nhất hoặc dừng tổ chức các hoạt động lễ hội, đóng cửa các di tích, cơ sở thờ tự, tôn giáo, tránh tập trung đông người để giảm nguy cơ lây lan dịch bệnh. Ghi nhận của phóng viên tại một số địa phương cho thấy, hầu hết chính quyền, đơn vị quản lý các di tích, chùa chiền, cơ sở thờ tự, tôn giáo tại các địa phương đã thực hiện nghiêm quy định này.

Bảo vật quốc gia trong ngôi đình hàng trăm tuổi

Thoạt nhìn, quả chuông này không khác nhiều so với những quả chuông đồng vẫn thường được đặt ở các đình, chùa… Tuy nhiên, với bài minh gồm 210 chữ Hán được khắc bên trên, quả chuông khiến các nhà nghiên cứu văn hóa phải trầm trồ: Nó ra đời cách đây hơn một nghìn năm. Quả chuông ấy được công nhận là bảo vật quốc gia, hiện đang được gìn giữ tại đình Nhật Tảo, phường Đông Ngạc, quận Bắc Từ Liêm, TP Hà Nội.

Cây mía trong đời sống của người Mường

(HBĐT) - Từ xa xưa, cây mía tím đã gắn bó mật thiết với đời sống của người Mường. Không chỉ là cây trồng đem lại giá trị kinh tế cao, cây mía còn là vật không thể thiếu trong những ngày trọng đại của bà con dân tộc Mường, nhất là ngày Tết và lễ cưới.

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục