(HBĐT) - Được xem là văn hoá tiêu biểu nhất, người Mường cùng với các dân tộc anh em khác làm nên nền văn hoá Hoà Bình tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Hiện nay, văn hoá truyền thống dân tộc Mường đã và đang trở thành tài nguyên quý giá được khơi dậy, phát huy mạnh mẽ, tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển KT-XH, mang đến những đổi thay toàn diện trên quê hương Hoà Bình.


Cùng với bảo tồn bản sắc Mường,các gia đình ở xã Nhân Nghĩa (Lạc Sơn) giáo dục con cháu 
lưu giữ phong tục ăn Tết Độc lập hàng năm.

Người Mường giữ nếp Mường

Sống giữa bản Mường Luỹ Ải bình yên, nếp nhà của nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Khẩn, xã Phong Phú   (Tân Lạc) mang đặc điểm kiến trúc cổ xưa của vùng Mường Bi. Ngôi nhà sàn 1 gian, 2 chái, làm từ gỗ, nứa, tre. Tầng dưới cùng (gầm nhà sàn) vẫn giữ nền đất, là nơi để dụng cụ sản xuất như khung cửi, dao, cung, nỏ. Tầng quan trọng nhất của ngôi nhà là tầng giữa làm nơi thờ tự và sinh hoạt, nghỉ ngơi của các thành viên trong gia đình. Về tầng gác tuy đã giản tiện nhiều so với trước kia nhưng già Khẩn vẫn giữ lại một phần nhỏ để cất giữ kỷ vật truyền thống của gia đình, gồm 1 xanh đúc bằng đồng, 3 cặp trò ổ (dụng cụ đựng chăn, màn, áo, gối, trang sức… của cô dâu khi về nhà chồng) đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Già Khẩn cho biết: Xưa kia, người Mường Bi lập bản, lập Mường, xây dựng cuộc sống được sáng tạo trên cơ sở kinh nghiệm thực tiễn. Tất cả những điều này được ghi rõ trong sử thi "Đẻ đất, đẻ nước” của người Mường và được lưu giữ đến ngày nay. Nhà sàn của người Mường cổ có hình dáng kiến trúc 4 mái dốc theo hình con rùa. Làm nhà, người Mường coi trọng cầu thang, cửa chính, máng nước sinh hoạt, cối đuống… Vì thế, dù nhà to hay nhà nhỏ, những bộ phận này luôn được đặt đúng vị trí. Không chỉ giữ nét đặc sắc nhà sàn Mường, già Khẩn còn là một trong những nghệ nhân nắm giữ mo Mường, luôn đau đáu với việc bảo tồn phong tục, tập quán của người Mường Bi.

Sinh ra, lớn lên ở thị trấn Vụ Bản (Lạc Sơn), khi trưởng thành định cư ở thôn 168, xã Vĩnh Tiến (Kim Bôi), nghệ nhân Bùi Tiến Xô (70 tuổi) là một trong những người tâm huyết nhất bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá Mường. Trong không gian riêng tư nhưng mang đậm hồn Mường, ông dành vị trí trang trọng nhất  trưng bày khối gia tài đồ sộ với 55 chiếc chiêng, trong đó có 18 chiêng cổ, 28 chiêng kim, còn lại là chiêng thâu. Cùng với giữ nếp nhà sàn, sưu tầm chiêng Mường, ông tích cực truyền dạy miễn phí nghệ thuật chiêng Mường cho hàng trăm người khắp làng trên, xóm dưới, các xã vùng Mường Động, Mường Vang. Nhiều học trò của ông là học sinh trong các nhà trường, đại diện cho lớp trẻ kế thừa.

Thông qua các hình thức động viên, khích lệ, tuyên truyền, việc giữ gìn bản sắc văn hóa Mường không chỉ trong số ít cá thể đơn lẻ mà lan toả rộng khắp các tổ chức, cộng đồng. Về các xã: Văn Sơn, Nhân Nghĩa, Chí Thiện, Chí Đạo ở vùng Mường Vang, hay các xã Gia Mô, Lỗ Sơn, Phú Vinh của vùng Mường Bi, người dân thường xuyên giao tiếp bằng tiếng Mường, mặc trang phục dân tộc không chỉ trong dịp lễ hội mà cả trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày. Tiêu biểu trên địa bàn huyện Lạc Sơn còn lưu giữ trong Nhân dân trên 12.000 ngôi nhà sàn Mường, 3.000 chiêng Mường; thành lập được 1 câu lạc bộ (CLB) mo Mường, 3 CLB thơ ca, 252 đội văn nghệ xóm, phố. Năm 2021, CLB mo Mường kết nạp thêm 3 thành viên mới, bình quân mỗi thành viên thực hiện trên 100 nghi lễ, phối hợp cơ quan chức năng tổ chức truyền dạy chữ Mường và mo Mường cho hơn 40 người. Đặc biệt, người dân vùng Mường Vang còn giữ được những giá trị bản sắc văn hoá riêng có như tục ăn cơm mới, đón Tết Độc lập…         

Phát huy giá trị di sản

Sự phong phú, độc đáo về bản sắc cả trong đời sống vật chất, tinh thần của cộng đồng người Mường Hoà Bình có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách. Chẳng thế mà từ khi phục dựng lại các lễ hội truyền thống như: Lễ hội Khai hạ Mường Bi (Tân Lạc), lễ hội chùa Tiên (Lạc Thuỷ), lễ hội đền Bờ (Cao Phong)…, lượng khách đến thăm quan, du lịch tại các địa phương trong tỉnh tăng lên hàng triệu lượt người/năm. Năm 2021, mặc dù chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, tỉnh vẫn là một trong số ít địa phương ở miền Bắc có lượng du khách ổn định, tổng lượng khách đón trên 1,4 triệu lượt. Dự kiến năm 2022, toàn tỉnh đón trên 2,5 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch trên 2.400 tỷ đồng. Thông qua các chương trình giới thiệu, quảng bá văn hoá - du lịch đã thu hút du khách đến với các điểm đến. 

Cũng nhờ những khác biệt về bản sắc cùng những giá trị văn hóa được lưu giữ, bảo tồn mà các bản làng du lịch cộng đồng, như: Lũy Ải - xã Phong Phú, Chiến - xã Vân Sơn, Bưởi Cại - xã Phú Cường, Ngòi -    xã Suối Hoa (Tân Lạc); Mỗ - xã   Bình Thanh, Tiện - xã Thung Nai (Cao Phong), Mu - xã Tự Do (Lạc Sơn), Đá Bia, Mó Hém - xã  Tiền Phong, Ké - xã Hiền Lương  (Đà Bắc), Bích Trụ - xã Hoà Bình (TP Hoà Bình) trở thành điểm đến hấp dẫn trên hành trình khám phá, trải nghiệm vùng đất, con người Hòa Bình. Một số bản làng du lịch cộng đồng thường xuyên đón các đoàn khách nước ngoài đến tìm hiểu, nghiên cứu về văn hoá Mường, như: Lũy Ải - xã Phong Phú (Tân Lạc), Đá Bia - xã Tiền Phong (Đà Bắc), Mu - xã Tự Do (Lạc Sơn)… Thông qua việc tạo dựng, tái hiện các hoạt động phiên chợ quê, trình diễn nghề dệt thổ cẩm, đan lát, làm cơm lam, rượu cần, tổ chức trò chơi dân gian (đi cà kheo, đánh mảng, ném còn), thi đấu thể thao dân tộc (bắn nỏ, đẩy gậy, kéo co)… đã mang đến cho du khách những trải nghiệm sống động và chân thực về không gian sinh hoạt văn hoá cộng đồng Mường xưa trên các bản làng Mường.     

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 786 loại hình di sản văn hoá phi vật thể. Bao gồm các loại hình tiếng nói, chữ viết, ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội, nghề thủ công truyền thống, tri thức dân gian. Trong đó, 2 di sản văn hoá phi vật thể là mo Mường và nghệ thuật chiêng Mường đã được ghi danh vào danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. 101 di tích được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh. Nhiều giá trị văn hoá đặc sắc được quan tâm khôi phục, phát triển, nhất là lễ hội có ý nghĩa, tiềm năng lớn để khai thác, phát huy phục vụ phát triển KT-XH, nhất là trong lĩnh vực du lịch với loại hình du lịch di sản, góp phần thu hút du khách, nâng cao thu nhập, giảm nghèo. 

Theo đồng chí Bùi Thị Niềm, Giám đốc Sở VH-TT&DL, văn hoá dân tộc Mường được quan tâm khơi dậy, kết hợp khai thác gắn với du lịch và dần khẳng định hướng đi đúng, hiệu quả, phù hợp với thế mạnh của địa phương. Người Mường Hoà Bình đang tiếp tục gìn giữ, bảo tồn  giá trị bản sắc văn hoá truyền thống, những nét cơ bản về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, nếp nghĩ, cách làm trong sinh hoạt hàng ngày, các giá trị văn học nghệ thuật, ngôn ngữ, chữ viết, tri thức dân gian, trang phục… Đặc biệt, để chung tay gìn giữ, tạo sức sống mãnh liệt, lâu bền của bản sắc Mường trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, cùng với việc tăng cường công tác lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, tỉnh luôn chú trọng tuyên truyền, giáo dục ý thức, lòng tự hào dân tộc; tôn vinh và thực hiện đầy đủ chính sách đãi ngộ của Đảng, Nhà nước đối với các nghệ nhân gìn giữ, trao truyền; huy động nguồn lực cho công tác bảo tồn bản sắc Mường nói riêng, di sản văn hoá các dân tộc trong tỉnh nói chung; phổ biến, truyền dạy để di sản và bản sắc văn hoá Mường ngày càng lan toả, nhất là chữ viết, trình tấu chiêng, dân ca, dân vũ Mường với trọng tâm truyền dạy là thế hệ trẻ, đội văn nghệ các xóm, bản phát triển du lịch cộng đồng… 


Bùi Minh

Các tin khác


Đi săn “lộc” rừng mùa mưa

(HBĐT) - Vào mùa mưa, ốc núi chính là một đặc sản được nhiều người dân trong tỉnh bỏ công sức leo lên các dãy núi cao để tìm kiếm. Công việc thời vụ này đem lại thu nhập thêm cho nhiều hộ gia đình nhưng đầy vất vả và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm.

Xuất khẩu nông sản - kỳ vọng tạo đột phá cho nền nông nghiệp: Bài 1 - Vượt thách thức để tăng trưởng

(HBĐT) - Trước tình hình khó khăn chung của nền kinh tế thời gian qua, đặc biệt do ảnh hưởng của thiên tai, dịch Covid-19, ngành nông nghiệp tỉnh vẫn giữ được tăng trưởng dương. Nổi bật là xuất khẩu nông sản tăng trưởng bằng hoặc cao hơn cùng kỳ những năm trước, góp phần tăng giá trị sản xuất toàn ngành; đồng thời đóng góp vào thành quả xuất khẩu nông sản chung của cả nước.

Tác nghiệp nơi đầu sóng

(HBĐT) - Biển Đông là một phần máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc, có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Vùng biển đảo thiêng liêng chứng kiến, ghi dấu bao thế hệ cha ông đã đổ công sức và máu xương để khai phá, giữ gìn trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước. Đội ngũ những người làm báo trong cả nước luôn có mặt để thực hiện nhiều tác phẩm báo chí, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm cho mỗi người dân Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Đối với phóng viên được đi biển đảo, viết về cuộc sống người lính và Nhân dân ngoài đảo là vinh dự đối với người làm báo. Bởi những chuyến đi ra đảo là cơ hội hiếm hoi với phóng viên.

Chuyện về các “chiến sỹ” Trung tâm VH-TT&TT với những chuyến đi ngược núi

(HBĐT) - Họ là những biên tập viên, quay phim của Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Truyền thông (VH-TT&TT) cấp huyện mang trong mình nhiệt huyết với nghề. Không quản ngại vất vả, gian nan, họ tích cực bám sát địa bàn để cập nhật diễn biến, những thông tin tươi mới, góp phần đưa tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền huyện đến với Nhân dân kịp thời thông qua các kênh: hệ thống loa truyền thanh, Trang thông tin điện tử huyện, Đài PT-TH tỉnh và Báo Hòa Bình.

Cây lộc và trái vàng ở xứ Mường Be

(HBĐT) - Dổi - cây che mưa giông, nắng, gió những mái nhà Mường. Dổi cho bóng mát - không khí trong lành - cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn. Dổi cho thân gỗ cao vút, thẳng tắp để người quê tôi làm nếp nhà sàn. Dổi cho loại hạt nức vị các món ăn; cho loại thuốc quý để người Mường khỏe mạnh. Dổi xứ Mường hôm nay ở nhiều vùng quê từ Lai Châu, Điện Biên, Thái Nguyên đến Tây Nguyên xa xôi... đang mang lại những mùa Xuân no ấm.

Huyện Lạc Thủy vượt thách thức, tăng sức cạnh tranh cho ngành chăn nuôi: Bài 2 - Những tỷ phú chăn nuôi mang tư duy mới

(HBĐT) - Không còn cảnh "một nắng hai sương, chạy ăn từng bữa”, người chăn nuôi ở huyện Lạc Thủy đã thay đổi tư duy sản xuất, dám nghĩ, dám làm, mạnh dạn áp dụng tiến bộ KH-KT để chăn nuôi gia súc, gia cầm, vươn lên thoát nghèo và làm giàu. Từ chăn nuôi, những nông dân chân lấm, tay bùn, nghèo khó ngày nào nay đã có nhà cao cửa rộng, trở thành tấm gương sáng trong sản xuất nông nghiệp của cả nước.

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục