Mặc dù đã gần 80 tuổi, nhưng khi nói về truyền thống lịch sử hào hùng, cụ Bùi Văn Cán như khoẻ hơn  và câu chuyện ông kể chỉ như mới xảy ra. Trong câu chuyện của ông có nỗi thống khổ của nhân dân dưới ách áp bức của Lang Đạo, thực dân; có tinh thần sục sôi của đồng bào khi được giác ngộ cách mạng.

Năm 1945, để bảo vệ chính quyền cách mạng, hai xã Hoài Ân và Hiếu Nghĩa thuộc Châu Lạc Sơn sáp nhập thành xã Ân Nghĩa. Quần chúng nhân dân đã nhanh chóng xây dựng quê hương trở thành chiến khu cách mạng của tỉnh, nằm trong chiến khu Hoà - Ninh – Thanh. Đây từng là địa bàn mở lớp huấn luyện quân sự của tỉnh, của xứ uỷ Bắc kỳ. Trong những ngày tháng Tám lịch sử, nhân dân Ân Nghĩa đã châm ngòi, vùng lên chống lại ách áp bức của thực dân, phong kiến, Lang Đạo hà khắc, cùng lực lượng ở các chiến khu tiến về tỉnh lỵ giành chính quyền.

Một lòng theo Đảng, hàng trăm người con Ân Nghĩa tiếp tục xung phong tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. 53 người đã anh dũng hy sinh, 37 thương, bệnh binh để lại một phần xương máu, góp phần viết nên trang sử hào hùng của dân tộc.

Ngôi nhà truyền thống nằm trang trọng cạnh UBND xã, chứng tích lịch sử về một thời gian khổ nhưng đầy hào khí vẫn còn đây. Cuộc sống nô lệ, tối tăm đã lùi vào quá khứ, Ân Nghĩa hôm nay thực sự đã thay da đổi thịt. Truyền thống cách mạng anh hùng đã được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Ân Nghĩa biến thành sức mạnh, hành động, xoá đói, đuổi nghèo, xây dựng cuộc sống mới. Ông Bùi Văn Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Trong 6 tháng đầu năm, mặc dù gặp khó khăn do rét đậm, rét hại nhưng các chỉ tiêu đặt ra đều đạt và vượt kế hoạch, tổng giá trị thu nhập đạt gần 19 tỉ đồng. Trên 200 ha diện tích đất cấy lúa, các giống lúa lai, lúa thuần chủng năng suất cao được đưa vào gieo trồng. Ngô giống mới LVN 10, 9698 phủ xanh các bưa bãi, năng suất đạt 40 tạ/ha. Các loại cây ngắn ngày, cây thực phẩm như lạc, đậu tương, dưa hấu… đã trở thành sản phẩm hàng hoá. Cùng với việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đầu tư thâm canh, phát triển kinh tế rừng và chăn nuôi theo hướng hàng hoá được quan tâm. Nhiều mô hình làm kinh tế hiệu quả xuất hiện. Mua xe máy hay tivi không còn là chuyện khó đối với bà con. Diện mạo chiến khu xưa sầm uất và sôi động với những cửa hàng kinh doanh dịch vụ, cơ sở sản xuất TTCN, nghề truyền thống. Tỷ trọng sản xuất phi nông nghiệp chiếm gần 30% trong cơ cấu kinh tế của xã.

Khó có thể nói hết niềm vui của những người đã từng sống trong cảnh lầm than dưới chế độ thực dân, Lang Đạo như ông Cán khi thấy quê hương trên đường phát triển. Đám trẻ thơ ríu rít đến trường, trạm y tế, bưu điện văn hoá xã luôn phục vụ chu đáo nhu cầu của nhân dân. Đồng bào Mường, Kinh cùng đoàn kết xây dựng nếp sống văn hoá mới. Hàng năm, toàn xã có trên 70% số hộ đạt gia đình văn hoá. Các hoạt động văn nghệ, thể thao được quan tâm, nhất là trong các dịp lễ, Tết cổ truyền, Tết Độc lập 2/9.

Sức mạnh của truyền thống chiến khu anh hùng như con suối Re mát lành, khơi dậy tiềm năng của đất, thấm vào thế hệ trẻ. Anh Bùi Văn Đan, Bí thư Đoàn xã tự hào: Chúng tôi hạnh phúc khi được sinh ra và lớn lên trong đất nước hoà bình. Chiến công, khí thế cách mạng của cha anh ngày trước là ngọn lửa sáng mãi, tiếp thêm sức mạnh  để lớp trẻ chúng tôi hăng hái tiến quân vào KHCN, đồng lòng xây dựng quê hương giàu mạnh.

Trở lại chiến khu xưa, chúng tôi cảm nhận được sức sống của mảnh đất anh hùng, của những con người cần mẫn, vươn lên. Dẫu còn nhiều mục tiêu phải hướng tới, nhưng với sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước, sự đoàn kết của Đảng bộ và nhân dân, Ân Nghĩa sẽ vững vàng trên con đường đổi mới, hội nhập, xứng đáng là chiến khu cách mạng Mường Khói.

                                                                Cẩm Lệ