Kỳ I: Sóng ngầm ở thung lũng Hang Kia

Vừa được cai nghiện, vừa được học chữ

Đó là điều thích thú nhất đối với cậu bé Giàng A Thô. Sinh năm 1993, năm nay Thô mới bước sang tuổi 16. Vậy mà cậu đã có thâm niên hơn 4 năm là “con ma nghiện” của bản Xà Lĩnh, xã Pà Cò, huyện Mai Châu. Đến giờ, Thô cũng không nhớ lần đầu tiên ai cho hút ma túy. Và cũng chẳng biết mình đã nghiện từ bao giờ. Thô chỉ biết khi lớn lên đã thấy bố mẹ và những người thân tối ngày chỉ biết đến bộ bàn đèn lúc nào cũng đỏ lửa. Ở trong ngôi nhà mà cả bố, cả mẹ chỉ biết lo cho bàn đèn đỏ lửa hơn là lo cho miếng cơm, manh áo thì từ bé chí lớn Thô cũng chỉ biết chơi quanh...bàn đèn. Lúc đau ốm, Thô đều được bố mẹ chữa trị bằng thứ “ma dược” này. Thậm chí khi cao hứng, cả bố và mẹ đều là người tiêm thuốc cho Thô hút. Lần đầu tiên chưa quen, cái vị nồng ngái của thuốc phiện làm cậu bé ho sặc sụa nhểu nhải nước mắt nước mũi. Nhưng với mong muốn con mình thể hiện... bản lĩnh trai Mông, lúc thì cha, lúc thì mẹ tiêm thuốc cho Thô ngay bên bộ bàn đèn cũ kỹ đen kịt cáu bẩn. Tính đến khi nghe theo lời cán bộ, tự nguyện xin đi cai nghiện, Thô đã chuyển sang dùng “hàng trắng” được hơn 2  năm. Thô bảo: nghiện rồi thì cả nhà cùng tìm mọi cách để kiếm tiền mua thuốc thôi. Kể cả làm những việc xấu để có tiền để mua thuốc cho thỏa nghiện. Chẳng vậy mà không ít đối tượng nghiện ma túy ở Hang Kia, Pà Cò đã tham gia vận chuyển ma túy thuê để có tiền thỏa cơn nghiện.

Trong số 19 học viên người Mông được Trung tâm CB-GD-LĐXH tỉnh bàn giao về địa phương trong đơt I vừa qua, có trường hợp khá đặc biệt như gia đình Vàng Y Sáng và Khà Y Sáng ở xóm Hang Kia I. Cả 2 đều trên 60 tuổi và đều có thâm niên nghiện ma túy trên 30 năm. Noi gương bố mẹ 2 anh con trai là Vàng A Súa và Vàng A Thào cũng trở thành những con nghiện. “Trước trồng được thuốc phiện thì còn tự túc được. Khi không được trồng nữa thì cả nhà mình phải đi kiếm tiền để mua thuốc về dùng. Cực khổ lắm. Bây giờ nghe theo cán bộ, vợ chồng và các con mình đã xin đi cai hết. Vợ chồng mình, các con mình bỏ được ma túy mình mừng lắm” ông Vàng Y Sáng nói nhanh rồi quay mặt sang khác vì sợ ai đó bắt gặp sự bối rối, xấu hổ trên khuôn mặt già nua. Trong đợt này ngoài vợ chống Vàng Y Sáng, còn có 2 cặp vợ chồng, cùng con cái cũng làm đơn tự nguyện xin đi cai nghiện.

Ông Đỗ Ngọc Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm CB-GD-LĐXH tỉnh cho biết: ngoài việc chữa trị, cai nghiện phục hồi các học viên là người Mông đã được tuyên truyền về chính sách pháp luật, tác hại của ma túy. Đặc biệt, trong thời gian cai nghiện ở Trung tâm các học viên còn được học chữ, học nghề. Sau đợt cai nghiện sức khỏe của tất cả các học viên người Mông đã tốt lên rất nhiều. Thời điểm mới vào có nhiều người gầy ốm, sức khỏe suy kiệt. Bây giờ thì ai cũng tăng cân. Với quyết tâm đã thể hiện, chúng tôi tin rằng khi trở về bà con sẽ có được niềm tin, phấn đấu vươn lên, tái hòa nhập cộng đồng, phát triển kinh tế gia đình ổn định, không tái sử dụng, không tham gia buôn bán, vận chuyển trái phép chất ma túy.

Lý lẽ đó đã được chính bản thân những người vừa trở về từ Trung tâm thấm thía. Như Giàng A Váu ở xóm Thung Mặn chia sẻ: nghe theo cán bộ mình được đi cai nghiện, bây giờ mình mới hiểu cán bộ thương mình. Trước đây mình nghiện ma túy tiều tụy như là con ma ấy. Đến con chó còn không nhận ra được chủ mình. Được cai nghiện, được học cái chữ giờ cái bụng mình đã sáng rồi, phải sống tốt, tránh xa ma túy thôi cán bộ ạ.

Cuộc chiến trên đầu “ngọn gió”

Xem ra không có gì vất vả hơn cuộc chiến chống TPMT ở giữa đại ngàn giáp miền biên ải sương gió và vận động được bà con người Mông “hạ sơn” cai nghiện. Một trinh sát phòng Cảnh sát ĐTTPVMT - Công an tỉnh ví von: việc vận động người Mông hạ sơn cai nghiện ma túy khó chẳng khác gì mình đi chân đất đuổi hươu trong rừng.

Tuy khó khăn nhưng sự kiên trì của những chiến sỹ công an cùng với sự nỗ lực vận động của chính quyền cơ sở đã như cơn mưa dầm thấm sâu vào lòng đất, đã làm thay đổi quan niệm, thói quen xấu của đồng bào Mông vốn bền chắc như rễ cây sa mu ăn sâu vào đá núi. Thiếu tá Phàng A Đùa, chiến sỹ an ninh - Công an tỉnh cho biết: người Mông mình vốn tin vào lẽ phải như dao chém đá. Do bị người xấu rủ rê, nhiều người đã mê muội tin theo nhưng khi được tuyên truyền, vận động bà con đã hiểu, đã tin theo cán bộ quyết tâm cai nghiện đoạn tuyệt với ma túy, không tiếp tay cho TPMT.

“Phải đến Hang Kia, Pà Cò mới thấy được cái gian nan của anh em chúng tôi làm nhiệm vụ giữ gìn ANTT ở miền sơn cước này”, Thượng tá Nguyễn Ngọc Quang, Phó phòng Cảnh sát ĐTTPVMT nhấn nhá. Thấy chúng tôi có vẻ như chưa hiểu, anh cười rồi kể: Đối với CBCS chúng tôi một ngày phải đi bộ cả chục cây số vượt núi, băng rừng là chuyện thường. Bây giờ đường xá đi lại ở các xã trên này cũng đã khá hơn trước. Chứ cứ như trước, đường vào Hang Kia, Pà Cò dốc cao dựng cheo reo. Xe lên dốc mà vẫn liên tục phải dùng phanh hãm. Quãng đường chỉ hơn chục cây số mà vật lộn cả buổi mới vào đến xã.

Dẫu vậy, bù đắp lại những chuyến đi đó đã phần nào giúp anh em CBCS hiểu rõ phong tục, tập quán và tính cách người Mông. Nói vậy, nhưng để vận động bà con tự nguyện đi cai nghiện cũng không hề đơn giản. Hờ A Lềnh, Phó trưởng Công an xã Hang Kia kể: Việc vận động người nghiện ma túy tự nguyện đi cai khó khăn lắm. Để vận động “chúng nó” đi cai, ngày nào tao cũng cùng với các anh công an, các ngành đoàn thể, mặt trận tổ quốc xã  xuống từng nhà vận động, thuyết phục. Có người cứ nhác thấy bóng cán bộ là chạy lên rừng tránh mặt. Phải lặn lội đến thuyết phục 3 - 4  lần người ta mới hiểu ra và đồng ý đi cai. Còn có người nói thế nào, vận động thế nào cũng khăng khăng “tao không đi đâu”.

Khà A Giàng ở bản Hang Kia I là người như vậy. Sau nhiều lần tránh mặt, Giàng nghe dân bản, người thân và cán bộ nói về tác hại của “con ma túy”. Giàng đã hiểu và làm đơn xin tự nguyện đi cai. Trong đơn, Giàng cũng khẩn khoản: “Cán bộ cho vợ tao đi cai với. Nó cũng nghiện ma túy như tao”. Đến nay, vợ chồng Giàng vẫn đang tiếp tục trong thời gian cai nghiện ở Trung tâm CB-GD-LĐXH tỉnh. Qua Vàng Y Sáng và những người vừa kết thúc đợt cai nghiện về địa phương thì cả bản Hang Kia I và cả họ Khà của Giàng đều phấn khởi khi đựoc biết cả 2 vợ chồng Giàng không còn bị “con ma túy” hành hạ nữa.   

Để vận động được 29 người ở Hang Kia, Pà Cò đi cai nghiện tự nguyện ngoài sự giúp sức nhiệt tình của cán bộ địa phương còn phải thấy rằng đây là một chiến công của CBCS lực lượng an ninh, lực lượng Cảnh sát ĐTTPVMT - Công an tỉnh. Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn về kinh phí, điều kiện phương tiện đi lại như các anh vẫn thường xuyên, liên tục và thay nhau bám bản, bám dân; cùng ăn, cùng ở, lắng nghe ý kiến của người dân. Chính từ việc gần gũi, chân tình đã làm cái bụng của người dân dần hé mở.

Đó mới chỉ là những kết quả bước đầu, bởi theo như Thượng tá Nguyễn Ngọc Quang thì: trên thực tế tình hình TPMT ở Hang Kia, Pà Cò vẫn cực kỳ nóng bỏng. Pà Cò thì đã có dấu hiệu “hạ nhiệt” nhưng ở Hang Kia thì vẫn còn nóng bỏng. Hiện nay ở Hang Kia cũng còn khoảng hơn 10 đối tượng có lệnh truy nã, lệnh bắt liên quan đến các vụ án khác. Các đối tượng này thường sử dụng vũ khí quân dụng, rất liều lĩnh, manh động và sẵn sàng chống trả quyết liệt khi bị truy bắt. Mới đây chúng tôi tiến hành vây bắt đối tượng truy nã Vàng A Sùng ở xóm Hang Kia I. Lợi dụng điều kiện địa hình khó khăn, đối tượng đã trốn thoát. Khi khám nhà Vàng A Sùng, anh em đã thu giữ gần 100 viên đạn AK và lựu đạn...

Cuộc sống giữa đại ngàn Hang Kia vẫn còn những khoảng tối. Nhưng những chàng trai, cô gái Mông vẫn luôn cất lên những khúc ca thanh bình cùng nhịp khèn rộn rã. Tiếng kèn như nói với những người như Giàng A Thô, Giàng A Váu, Sùng A Tùng... rũ bỏ quá khứ tăm tối để cất bước đi về phía mặt trời. Và khi tiếng khèn cất lên, còn vang lên khúc hát của cả những người vẫn âm thầm với cuộc chiến trên đầu ngọn gió. Ngày mai. Cuộc sống người Mông sẽ tươi sáng hơn!

                                                               Mạnh Hùng