Khi nghe đồng chí Chủ tịch Hội Nông dân xã Vĩnh Tiến giới thiệu về một “già bản bên âm”, thú thực trong tôi có một chút gì đó hơi thất vọng. Trong đầu vẫn mặc nhiên nghĩ rằng đến thăm già cho … phải phép chứ già bản bên âm thì làm sao nắm được đời sống của bà con mình. Nhưng khi gặp già, cười nắc nẻ với những câu chuyện già kể như ngầm động viên “cánh trẻ” trong chuyến “hành quân” ngược Cửa Bi thăm mô hình khoai lang tăng sản mới thấy hết tấm lòng của “bóng  cả” Triệu Tiến Hoa.

Xin vốn “điều khiển” nước tưới

Già Hoa kể, người Dao vốn thích sinh sống trên những thung cao khoáng đạt. Cả bản chỉ có 17 hộ gia đình nhưng vẫn chia làm hai bản cheo leo tận trên đỉnh Cửa Bi. Đời sống của bà con chủ yếu là “phát- đốt- chọc- tỉa”, “có gì lấy nấy, có gì ăn nấy”.  Năm 1991, Đảng và Nhà nước kêu gọi đồng bào “hạ sơn” định canh định cư để phát triển kinh tế, hai bản nhập lại rồi chuyển xuống sát chân núi, bản Dao Suối Rèo được thành lập từ đấy.

Về bản mới, già Hoa trăn trở lắm, già tâm sự: “Được Đảng, Nhà nước cho đi học, khôn hơn người khác rồi, mình phải làm được cái gì đó chứ”. “Cái gì đó” cuả già là khăn gói về tỉnh “xin” vốn làm bai Suối Rèo “điều khiển” nước tưới. Có nước, già bắt đầu khai phá làm ruộng bậc thang trồng lúa nước, chỗ nào sâu thì đào “ao bậc thang” để nuôi cá. Có ruộng, già mạnh dạn đưa nhiều giống lúa mới về bản. Vừa trực tiếp làm, vừa mời những cán bộ khuyến nông khuyến lâm của huyện lên tập huấn chỉ đạo cho bà con cùng làm. Ngay vụ mùa đầu tiên, cả bản từ chỗ đói ăn đã đảm bảo được lương thực lại có thêm thu nhập từ những ao cá. Rồi cây ngô lai, cây mía tím cũng lần lượt theo già về với dân bản. Từ những ngày đầu đó, đến nay bản Dao Suối Rèo đã thay đổi nhiều lắm, toàn bản có 76 hộ gia đình thì đã có hơn 50 hộ có nhà xây kiên cố, lớp học cắm bản đã được xây mới khang trang. Nhờ nguồn vốn xoá đói giảm nghèo, hơn 80% số hộ trong bản đã được sử dụng nước sinh hoạt và có điện thắp sáng. Thu nhập bình quân đạt hơn 4,5 triệu đồng/ người/ năm.

“Đặc biệt, đến nay người Dao mình đã biết sống chủ động hơn, không còn ỷ lại vào nhà nước nữa, nhiều hộ dân đã tự bỏ tiền ra thuê máy xúc làm đường cho ô tô vào đến tận xóm. Kết quả đó có công vận động rất lớn của già Hoa”, Anh Lý Văn Hội, Bí thư Chi bộ Suối Rèo cho biết.  

Xuống thành phố xin… thi lấy bằng lái xe

Không chỉ đi đầu trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, cụ già ngoài 70 ấy còn một mình hạ sơn ra tận thành phố để xin được… thi lấy bằng lái xe. Khi “cán bộ” bảo già đã hết tuổi… lấy bằng rồi, già Hoa buồn lắm nhưng nghe theo lời cán bộ, về bản già lại “bắt” tất cả thanh niên hạ sơn học luật giao thông rồi thi lấy bằng. “Đi xe phải biết luật mới đi đúng được chứ” cái lý của già chỉ có vậy mà tất cả thanh niên trong bản phải nghe theo.

Người Dao nói là làm, già lục chiếc túi nhỏ vẫn theo già khắp nơi lấy ra một loạt sổ sách mà già gọi là “bảo bối”, hóa ra bảo bối của già là những cuốn sổ tay luật giao thông đường bộ, luật phòng chống tệ nạn xã hội. “Cái này là của thanh niên. Còn cái này là của cánh phụ nữ”, vừa nói già vừa lôi ra cuốn luật phòng chống bạo lực gia đình rồi tiện thể “khoe” luôn chức hòa giải viên của mình.

Khác với những hòa giải viên thông thường, già Hoa có cách hòa giải mà theo già khoe là rất … hiệu quả.  Sau khi nghiên cứu kỹ luật già Hoa ghép những luật đó vào với luật “Cua Miền” là luật tục truyền thống của người Dao. Trong các buổi họp thôn, già lấy luật của nhà nước so sánh với luật tục “Cua Miền”, với ý tưởng làm theo luật tục cũng là làm theo pháp luật, già đã vận động được bà con nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật.

Không thuần tuý “phạt vạ” bằng luật, già Hoa thường đến tận gia đình, đặc biệt là những gia đình trẻ mới “ra nhà” để tuyên truyền vận động. Từ chuyện bàn cách làm ăn, đến chuyện kế hoạch hoá gia đình đều được già chỉ bảo thấu tình đạt lý. Vì vậy, đến nay toàn bản không có người vi phạm pháp luật, không còn hộ gia đình sinh con thứ 3

Với những nỗ lực của mình, năm 2005, già Hoa vinh dự được UBMTTQ Việt Nam trao tặng Kỷ niệm chương “có nhiều cống hiến xuất sắc cho sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc”. Ở tuổi 70, già Hoa vẫn không thôi những kế hoạch của mình, vừa là thành viên Ban mặt trận vừa là chi hội trưởng Người Cao Tuổi của bản và vẫn háo hức “mang” về bản giống khoai lang tăng sản để bà con trồng thử nghiệm. Người Dao Suối Rèo gọi già là “Bóng Cả” trên đỉnh Cửa Bi.

                                                               Đinh Hoà