(HBĐT) - Tỉnh Hòa Bình có nhiều dân tộc cùng chung sống với dân số toàn tỉnh là 85,4 vạn người (số liệu sơ bộ tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019), trong đó dân tộc thiểu số chiếm 74,31% dân số, gồm các dân tộc: Mường, Thái, Tày, Dao, Mông và một số dân tộc thiểu số khác. Các dân tộc có nét văn hóa riêng về phong tục, tập quán, nếp nghĩ, cách làm trong sinh hoạt hàng ngày, song lại có cái chung, đậm nét của nhân dân các dân tộc miền núi, đó là: cần cù lao động, nghị lực khắc phục khó khăn, đức tính thật thà và giàu lòng nhân ái, mến khách, đoàn kết trong công cuộc xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước. Sau đây xin giới thiệu một số nết đặc trưng của các dân tộc thiểu số chính trong tỉnh:

1. Dân tộc Mường

- Tên tự gọi: Moọi
- Nhóm ngôn ngữ Việt - Mường.
- Đặc điểm trang phục: Bộ trang phục phụ nữ Mường đa dạng hơn nam giới và còn giữ được nét thanh lịch, kín đáo, gồm: khăn đội đầu màu trắng, áo cổ tròn có thân ngắn hơn tay, váy dài đen, yếm, cạp váy được thêu cầu kỳ. Đồ trang sức thường là vòng tay, chuỗi hạt và bộ xà tích 2-4 dây bằng bạc có gắn hộp ốc đào đựng trầu cau, móng vuốt thú rừng nạm bạc.

- Đặc điểm về sinh hoạt, sản xuất: Người Mường sống trong nhà sàn, ở các vùng thung lũng, đồi núi thấp, dọc ven sông, suối, tập trung thành mường, làng khoảng vài chục nhà. Có truyền thống canh tác lúa nước, sản xuất nông, lâm nghiệp lâu đời, ngoài ra còn có nghề thủ công như trồng bông, dệt vải, đan lát.
Rượu cần của người Mường nổi tiếng với cách chế biến, hương vị đậm đà. Đồng bào còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc như: Hội Còn xuân, Lễ hội Cồng chiêng, một số tập tục, nghi lễ về hiếu, hỷ… và có rất nhiều bài thuốc nam hiệu quả được lưu truyền qua các thế hệ.

- Dân tộc Mường chiếm 63,79% dân số toàn tỉnh, cư trú ở các huyện, thành phố trong tỉnh, nhưng tập trung đông nhất tại các huyện: Kim Bôi, Lạc Sơn, Tân Lạc, Lương Sơn, Yên Thủy, Cao Phong, Kỳ Sơn.

2 - Dân tộc Thái

- Tên tự gọi: Tay hoặc Thay
- Thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái. Chữ viết của người Thái có mẫu tự theo Sanscrit, học theo hệ truyền khẩu.
-  Trang phục: Phụ nữ Thái mặc áo cánh thân ngắn, đính khuy bạc hình bướm, nhện, ve sầu…áo cổ tròn, viền nhỏ, xẻ vai ăn nhịp với chiếc váy vải tối màu hình ống; thắt eo bằng dải lưng trắng, bổ tua ngắn bên hông trái. Đầu đội khăn màu trắng gấp nếp. Nam giới mặc quần cắt để thắt lưng; áo cánh xẻ ngực có túi ở hai bên gấu vạt. Ngày nay, trang phục của người Thái có nhiều thay đổi để phù hợp với điều kiện sản xuất, sinh hoạt.
- Về sinh hoạt, sản xuất: Người Thái có truyền thống trồng lúa nước và cải tạo ruộng bậc thang, sản xuất chủ yếu là nông, lâm nghiệp, trồng bông, nuôi tằm dệt vải và làm hàng thủ công mỹ nghệ.
Các món ăn được chế biến khá cầu kỳ. Trên mâm không thể thiếu rau thơm; gia vị chính trong các món ăn là vị cay, chua, đắng…
- Dân tộc Thái chiếm 4,06% dân số toàn tỉnh, cư trú tập trung tại huyện Mai Châu.

3 - Dân tộc Tày


- Tên gọi khác: Thổ
- Thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái. Chữ viết của người Tày được xây dựng trên mẫu tự tượng hình, hiện đang bị mai một, chỉ còn ít người biết viết.
 - Trang phục: Bộ y phục của người Tày làm từ vải sợi bông tự dệt, nhuộm chàm, ít thêu thùa, trang trí. Phụ nữ mặc váy hoặc quần, có áo cánh ngắn bên trong và áo dài bên ngoài. Trên đầu quấn khăn nhuộm chàm.
- Sinh hoạt, sản xuất: Người Tày sống trong nhà sàn, tập trung thành làng khoảng vài chục nhà; sản xuất nông, lâm nghiệp là chủ yếu, ngoài ra còn làm nghề thủ công như dệt vải, đan lát mây, tre.
Những thức ăn được làm từ đồ nếp thường được dùng trong khi đi làm, lễ hội. Đun nấu thức ăn chủ yếu bằng đồ trong hông hoặc nướng chín, nấu nhừ. Người Tày theo lịch âm. Vào tháng 11 - 12 âm lịch có tục làm cơm mới để cảm ơn tổ tiên, thần linh đã có sức khỏe, mùa màng bội thu.

- Dân tộc Tày chiếm 2,89% dân số toàn tỉnh, cư trú tập trung tại huyện Đà Bắc và một số xã của huyện Mai Châu.

4 - Dân tộc Dao

- Tên tự gọi: Kèm Miền, Kìm Mùn; tên khác: Mán.
- Thuộc nhóm ngữ hệ Mông - Dao.
Tỉnh Hòa Bình có hai ngành là Dao Tam Đảo (Dao Quần chẹt) và Dao Tiền. Hai ngành có một số đặc điểm khác nhau về trang phục, tập tục sinh hoạt, lễ nghi; đồng thời ít có quan hệ về hôn nhân, không ở chung một làng.
- Trang phục: Phụ nữ Dao Quần chẹt mặc áo dài xẻ tà, khi vận áo vắt ngang thắt lưng, vạt áo trang trí ô hình vuông xanh, đỏ, tím, trắng; đầu đội khăn, quần thêu hoa, ở gấu may chật, mặc ngắn trên bắp chân, chân quấn xà cạp màu trắng. Nam mặc áo in hình quả trám ở cổ và nửa phần trên túi áo, phần dưới túi áo thêu hoa văn. 
Phụ nữ Dao Tiền mặc váy ngắn ngang đầu gối, có trạm trổ hoa văn bằng sáp ong, đầu đội khăn màu đen, đuôi khăn trang trí bằng đồng bạc xòe, chân quấn xà cạp in hoa. 
- Sinh hoạt, sản xuất: Người Dao sinh sống ở Hòa Bình từ lâu đời, có tập quán sống trên vùng núi cao, dựng nhà trệt gỗ, thường ở đầu nguồn nước; canh tác nương rẫy, săn bắn. Người Dao rất giỏi một số nghề như: trồng bông dệt vải, nhuộm chàm, in bằng sáp ong. Duy trì nghề rèn thủ công để tạo ra công cụ sản xuất, săn bắt, làm đồ trang sức; đặc biệt có nghề sản xuất giấy bản từ cây dó để làm giấy viết sớ, tiền ma...
Phong tục của người Dao còn duy trì sản xuất tự cấp, tự túc và nét đặc trưng của các phong tục ma chay, cưới hỏi. Lễ Cấp sắc là một trong những lễ hội độc đáo của người Dao. Hàng năm, người Dao có nhiều ngày kiêng kỵ và lễ, tết; dùng lịch âm, chữ viết là chữ tượng hình từ chữ Nho.
- Dân tộc Dao chiếm 1,91% dân số toàn tỉnh, cư trú thành từng xóm lẻ tại một số huyện: Kim Bôi, Đà Bắc, Cao Phong, Kỳ Sơn, Mai Châu, Lương Sơn và TP Hoà Bình.

5 - Dân tộc Mông

- Tên tự gọi: H’Mông; tên gọi khác: Mèo
- Thuộc nhóm ngữ hệ Mông - Dao.
- Trang phục: Phụ nữ Mông mặc áo vải đen dài tay, vạt áo trước ngắn đến thắt lưng, vạt sau hơi dài hơn. Phần tay áo có cải vải màu hoa xanh hoặc đỏ. Váy nhuộm chàm in hoa văn cải chỉ màu. Trang trí trên y phục chủ yếu bằng đắp ghép vải màu, hoa văn thêu chủ yếu hình vuông, hình quả trám, chữ thập. Thường đeo nhiều vòng bằng bạc xếp ở cổ, dải thắt lưng có dây kết hạt màu xanh, đỏ và đeo nhiều đồng tiền, chuông bạc kết thành tràng. Trang phục của đàn ông có màu đen, nối dài hai cánh tay bằng vải dệt cải chỉ màu đỏ, xanh; mặc ống rộng, dải thắt lưng bằng vải màu xanh thắt phía trước và thả xuống.
- Đặc điểm sinh hoạt, sản xuất: Người Mông sống trong nhà trệt, tập trung thành làng khoảng vài chục nhà, thường ở trên núi cao, có kinh nghiệm làm nương rẫy, trồng bông dệt vải và chế tạo các công cụ sản xuất, các nghề thủ công mỹ nghệ, chế tạo các vật dụng dùng cho sinh hoạt cũng rất phổ biến.
Người Mông có truyền thống chế biến món ăn, đồ uống được làm từ ngô, một số bánh từ ngô, gạo, sắn. Họ thường làm kho chứa lương thực ở riêng biệt để chống chuột, đề phòng hỏa hoạn. 
Tuy chữ viết đã được soạn theo bộ vần quốc ngữ, nhưng chưa được dùng phổ biến lắm.
Người Mông ăn tết hàng năm sớm hơn Tết Nguyên đán khoảng 1 tháng, các tập tục còn giữ được tương đối nguyên sơ. Đặc biệt, trong các dịp lễ, tết, người đàn ông thường trao đổi tâm tình qua điệu múa khèn, đánh quay đặc sắc.
   - Dân tộc Mông chiếm 0,65% dân số toàn tỉnh, cư trú tập trung tại 2 xã Pà Cò, Hang Kia, huyện Mai Châu.

P.V (TH)

Các tin khác


Nhiều hoạt động ý nghĩa chào mừng 130 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh ở ngôi trường mang tên Nguyễn Tất Thành

(HBĐT) - Chào mừng 130 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2020), ngôi trường mang tên Bác khi còn trẻ - Trường Phổ thông thực hành Chất lượng cao Nguyễn Tất Thành (TP Hòa Bình) tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa. 

Sắc tím bằng lăng

(HBĐT) - Tháng 5, nắng vàng trên những con đường Thành phố. Những hàng cây bằng lăng rợp mát đang phủ lên mình màu tím nồng nàn của những chùm hoa mùa hạ. Đẹp đến nao lòng. Đẹp đến ngỡ ngàng… Đó là những cảm nhận của bao người khi ngợp trong sắc tím bằng lăng của thành phố Hòa Bình.

Săn mây trên đỉnh núi Pà Cò

(HBĐT) - Thiên nhiên ban tặng cho xã vùng cao Pà Cò, huyện Mai Châu khí hậu mát mẻ, cảnh sắc núi non hùng vĩ. Đặc biệt, đời sống sinh hoạt của đồng bào người Mông nơi đây mang đậm bản sắc văn hóa, phong tục tập quán, trang phục, lời ăn tiếng nói vẫn còn lưu giữ được... Vì lẽ đó, Pà Cò đang là điểm đến vô cùng hút khách du lịch. Hãy cùng trải nghiệm, khám phá đỉnh núi Pà Cò tuyệt đẹp vào những kỳ nghỉ cuối tuần khi mùa hè đến.

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục