(HBĐT) - Khi những nụ hoa đào ở vùng Mường Lầm, xã Phong Phú (Tân Lạc) bắt đầu chúm chím thì nghệ nhân mo Bùi Văn Lựng lại bận rộn chuẩn bị mũ, áo đi khắp làng trên, xóm dưới để làm lễ tại các gia đình. Trong ngôi nhà sàn truyền thống, ông giới thiệu đồ nghề hành lễ được để nơi trang trọng gần cửa voóng. Ngày Tết, các gia đình trong vùng thường mời thầy mo đến khấn lễ báo cáo với tổ tiên về một năm đã qua, cũng như mong một năm mới tốt đẹp. Với thầy mo Bùi Văn Lựng, khấn lễ ngày Tết thực tế là khấn bàn thờ tổ tiên, thổ địa, bắt đầu từ khoảng 25 tháng chạp đến mùng 5 Tết.



Thầy mo Bùi Văn Lựng, xóm Lầm, xã Phong Phú (Tân Lạc) giới thiệu về mo Mường và túi khót.

"Hôm nay ngày ba mươi Tết/Hết năm cũ ra mùa năm mới/Mọi sự qua/Ba sự khỏi/Dễ bề làm giàu sang/Làm nên làm có/Cho hợp lòng bố/Cho đến lòng con/Cháu con chút chít/Sắm sửa đẹp lành…” (bản dịch tiếng Việt). Những câu thơ mo trong khấn lễ Tết được ông mo xướng lên bằng tiếng Mường cổ trong không gian gia đình ngày Tết ấm cúng tỏ rõ đạo hiếu của người Mường với tổ tiên và thể hiện mong ước, phấn đấu để có một năm mới sung túc, an lành.   

Đam mê những roóng mo từ khi còn nhỏ nên ông Lựng thường đi theo các ông mo làm lễ và đến năm 27 tuổi đã thuộc các bài mo, rồi được người trong vùng tôn kính gọi là thầy, đánh dấu sự tiếp nối truyền thống của cha ông. Cùng với việc khấn lễ tại các gia đình, thầy mo Lựng còn chuẩn bị sẵn sàng, tươm tất cho trọng trách được giao gần 20  năm qua là thực hiện nghi lễ tại Lễ hội Khai hạ Mường Bi - lễ hội lớn nhất của cả vùng Mường cổ Tân Lạc. Thầy mo Lựng kể: Từ khi Lễ hội Khai hạ Mường Bi được phục dựng năm 2002, đồng bào vô cùng phấn khởi. Hàng năm, tôi được giao thực hiện phần nghi lễ. Lễ hội xuống đồng, mở cửa rừng này có ý nghĩ văn hóa, tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng tôn kính, biết ơn thành Hoàng làng và cầu cho cả vùng một năm mưa thuận, gió hoà, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, quê hương giàu đẹp. Rất mừng là cấp ủy, chính quyền và người dân nhìn nhận đúng giá trị đặc biệt, tiêu biểu của mo Mường, không bị coi là mê tín dị đoan như những năm 1980 - 1990. Năm 2015, tôi vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú (loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng tỉnh Hòa Bình) vì có những cống hiến xuất sắc trong giữ gìn và phát huy di sản văn hóa của    dân tộc.

Không chỉ ở vùng Mường cổ, mo Mường chứng tỏ sức sống bền bỉ qua bao giai đoạn lịch sử khi vẫn hiện diện ở thành phố Hòa Bình. Thầy mo Nguyễn Văn Tiện ở tổ 1, phường Dân Chủ năm nay đã ngoại bát tuần vẫn đi mo khắp vùng Dân Chủ, Sủ Ngòi, từ lễ mát nhà, khấn Tết, đến đám giỗ, lễ tang… Đồ nghề ông mang theo là mũ, áo, quạt, túi khót gồm xương nanh mãnh thú, đá nhỏ, chuông đồng… "Lắng nghe, hiểu sâu mới thấy hết đạo lý và giá trị nhân văn sâu sắc trong các áng mo. Không hề mê tín dị đoan, mà trong mo nổi bật là các bài học, lời răn dạy làm người, về lao động sản xuất, đối nhân xử thế… Đặc biệt, khi người Mường gặp những biến cố, khó khăn, gian khổ thì mo giá trị như sự nâng đỡ tinh thần để vượt qua bão táp, phong ba. Vì vậy, mo là nghề làm phúc, truyền nét đẹp văn hóa Mường cho đời” - thầy mo Nguyễn Văn Tiện chia sẻ.


           Thầy mo Nguyễn Văn Tiện ở tổ 1, phường Dân Chủ (TP Hòa Bình) thực hiện nghi lễ mo.

Bên cốc nước cây rừng nghi ngút, thầy mo Tiện nói vui, nếu kể tường tận về mo Mường thì cả ngày nghe cũng không hết. Ngẫm cũng đúng bởi mo Mường theo kiểm kê của Sở VH-TT&DL có 23 nghi lễ sử dụng mo như lễ tang, lễ hội dân gian, lễ cầu phúc lộc, mạnh khỏe, bình an… Về hình thức thể hiện, mo Mường là những áng mo kể chuyện, còn gọi là mo sử thi như "Đẻ đất, đẻ nước”; mo nghi lễ gắn với các nghi lễ tín ngưỡng; mo nhòm là hình thức tả cảnh như các bài "Mo nhìn Mường”, "Nhòm Mường Bi”, "Nhòm Mường Thàng”… Với dung lượng khổng lồ lên đến vài chục nghìn câu thơ, văn vần được chia thành các roóng mo, cát mo, các thầy mo xưa còn được coi là các trí thức dân gian. Giờ đây, gần 200 nghệ nhân mo trong tỉnh vẫn là những người có uy tín trong cộng đồng, am hiểu phong tục, tập quán, văn hóa dân tộc và được người dân kính trọng. Không gian diễn xướng của mo Mường có thể tại gia đình hay cộng đồng tùy theo từng nghi lễ. Khi diễn xướng, thầy mo với các roóng mo được xem như sợi dây kết nối để thể hiện lòng kính trọng đối với các lực lượng siêu nhiên, tổ tiên và truyền đạt những đạo lý nhân văn Mường. Mo Mường khẳng định giá trị đặc sắc bởi chứa đựng kho từ vựng tiếng Mường cổ và các loại hình văn hóa dân gian như văn học, diễn xướng, âm nhạc, múa, tín ngưỡng, tri thức dân gian. 

Nhiều năm tâm huyết nghiên cứu về văn hóa Mường nói chung và mo Mường nói riêng, người con quê Mường Vang (Lạc Sơn) Bùi Huy Vọng đúc rút: "Mo Mường là hiện tượng văn hóa nổi trội, di sản văn hóa tiêu biểu, đặc biệt, quý giá, có giá trị nhân văn sâu sắc và thật đáng trân trọng của dân tộc Mường, xứng đáng là di sản văn hóa thế giới. Hãy lắng nghe, cảm nhận và khi nhận thấu sẽ thấy lòng trở nên sâu lắng hơn, muốn sống nên người hơn, hướng đến chân - thiện - mỹ, tránh xa những thói hư tật xấu”. Đáng mừng là trong dòng chảy của thời gian, đến cuộc sống hiện đại, mo Mường đã được nhìn nhận đúng giá trị. Bản thân nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Bùi Huy Vọng cũng tích cực tham gia vào Câu lạc bộ Mo Mường của huyện với   36 thành viên với vai trò là Phó Chủ tịch. Cứ nửa năm, cuối năm, câu lạc bộ lại sơ, tổng kết để đánh giá hoạt động và đề ra phương hướng cho năm mới. Ai cũng cố gắng để làm nghề nhân nghĩa sao cho tốt.

Ở vùng Mường Bi (Tân Lạc), một câu lạc bộ mo Mường cũng đã được thành lập năm 2017 với 20 nghệ nhân mo. Những áng mo đầy ý nghĩa sâu sắc vẫn được các nghệ nhân diễn xướng trong các nghi lễ. Ví như những câu thơ mo trong "Mo Táy”, "Mo Lìa”, lời người quá cố dặn con cháu trong đêm cuối của tang    lễ thật đáng khắc tâm, tạc dạ: "Thấy con nhà người vác bừa, vác cày/Con ta cũng phải vác bừa, vác cày/Con ta phải mải miết làm cơm với làm lúa thì mới có/Phải mải miết với ruộng với nương mới giàu, mới sang/  Đừng có làm những trò ham chơi lười nhác/Lười nhác sẽ tới cảnh    đói kém...”.

Vùng đất giàu truyền thống văn hóa Hòa Bình nơi có 63,3% người Mường, trước đây còn được gọi là "tỉnh Mường”, đồng bào Mường đã chắt lọc, sáng tạo nên di sản văn hóa mo độc đáo, hàm chứa nhiều giá trị văn hóa - lịch sử. Không quá khi một số nhà nghiên cứu văn hóa cả trong và ngoài nước nhận xét, mo Mường là "Bộ bách khoa thư dân gian” về người Mường và chứa đựng trong đó gần như toàn bộ những giá trị hợp thành văn hoá Mường. Trong mo là sự kết tinh những hiểu biết của người Mường về vũ trụ, lịch sử, kinh nghiệm từ lao động sản xuất, đến văn hóa ứng xử, triết lý nhân sinh, thể hiện tình yêu quê hương, đất nước cũng như tính cách, tâm hồn và đạo lý nhân văn Mường. Trải qua tiến trình lịch sử, đồng bào Mường đã lưu giữ, truyền miệng và phát huy những giá trị của mo, góp phần tạo nên cốt cách của người Mường trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Với những giá trị đặc biệt, quý giá, năm 2015, Liên hiệp các Hội Unesco Việt Nam đã bảo trợ cho di sản văn hóa Mo Mường Hòa Bình. Năm 2016, mo Mường được ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đang hướng đến di sản văn hóa thế giới. Niềm vui chớm nở đối với đồng bào Mường khi Văn phòng Chính phủ đã thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đồng ý Bộ VH-TT&DL chủ trì, phối hợp lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể Mo Mường tỉnh Hòa Bình trình Thủ tướng Chính phủ cho phép đệ trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.


Cẩm Lệ

Các tin khác


Huyện Yên Thủy: Xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh

(HBĐT) - Đó là một trong những nội dung lớn của phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" được Ban Chỉ đạo phong trào huyện Yên Thủy tích cực triển khai. Qua đó, tác động mạnh mẽ đến đời sống văn hóa, xã hội, góp phần quan trong hoàn thành nhiệm vụ phát triển KT-XH, AN-QP của địa phương, củng cố, tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở.

Ngày hội Phiên chợ vùng cao Mai Châu

(HBĐT) - Ngày 4/4, trong chuỗi sự kiện hướng tới dịp kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30 /4/1975- 30/4/2021), ngày Quốc tế lao động 1/5, UBND huyện Mai Châu tổ chức Ngày hội Phiên chợ vùng cao với việc mở lại Phiên chợ vùng cao được diễn ra vào Chủ nhật hàng tuần tại thị trấn Mai Châu và chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ đặc sắc. Đây cũng là hoạt động khởi động kích cầu du lịch trên địa bàn.

Thăm di tích lịch sử hang đá Trại

(HBĐT) - Khu di tích lịch sử hang đá Trại (hang xóm Trại) là một trong số hang tiền sử thuộc Văn hoá Hoà Bình nổi tiếng thế giới. Di tích này đã được Bộ VH-TT (nay là Bộ VH-TT&DL) xếp hạng cấp quốc gia năm 2001. Từ khi phát hiện đến nay, hang đá Trại thu hút đông đảo nhà khoa học trên thế giới và trong nước đến nghiên cứu.

Quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh dịch vụ karaoke

(HBĐT) - Đời sống KT-XH phát triển, hoạt động kinh doanh karaoke "mọc” lên ngày càng nhiều, đáp ứng nhu cầu giải trí của người dân. Tuy nhiên, loại hình kinh doanh này cũng tiềm ẩn phức tạp về ANTT, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ hơn từ các lực lượng chức năng nhằm siết chặt hoạt động, ngăn chặn tệ nạn xã hội (TNXH), bảo đảm ANTT trên địa bàn.

Khám phá đồi U Bò

(HBĐT) - Từ đồi U Bò có thể phóng tầm mắt bao trọn vùng Đại Đồng. Quanh năm đồi U Bò lộng gió với thảm cỏ may rộng mênh mông. Trước là bãi chăn thả gia súc cho bà con xóm Pheo, nay trở thành địa điểm vui chơi lý tưởng cho người dân địa phương.

Thưởng thức "Truyện Kiều" của Nguyễn Du theo lối ngâm truyền thống

Sau một năm thực hiện, các nghệ sỹ dòng nhạc cổ truyền đã hoàn thành dự án "Ngâm Kiều toàn truyện" theo lối ngâm độc đáo gắn liền với kiệt tác "Truyện Kiều" của đại thi hào Nguyễn Du.

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục