Tư liệu Hòa Bình
Dân ca của người Mường (phần 1)
Cập nhật: Thứ ba, 19/4/2011 | 5:56:16 Chiều
 
Hát sắc bùa được người dân các xã của Tân Lạc tổ chức thi trong Lễ hội khai hạ.

(HBĐT) - Hát sắc bùa: Hát sắc bùa là một loại hình dân ca được sử dụng trong các dịp lễ tết, hội hè hay cưới xin. Đặc biệt là vào dịp đầu năm, phường sắc bùa đi chúc tết khắp mọi nhà đều cầu chúc một năm mới may mắn, thành đạt và khỏe mạnh cho gia chủ:

 

Năm cũ nhà ông đã hết

Tết cũ nhà ông đã qua

Bước chân ra năm mới

Mỗi một năm một lần

Anh em chúng ta

Đến chơi nhà ông nào?

Đến chơi nhà ông này.

 

Tiếng chiêng sắc bùa vang khắp bản làng, nhà nhà háo hức đợi cho họ đến để nhận được những lời hát chúc vui vẻ, cầu cho một năm mới mùa màng bội thu, cây cối ra hoa kết trái:

 

Trông đi ngó lại

Quay mắt đưa đi ngó nhìn

Phía trước tốt lắm rặng hoa đào

Bờ dào đẹp nhiều rặng cây thông

Hoa đào năm nay được mùa trổ nhiều bông

Hoa cau năm nay được mùa kết sai trái…

Thêm nữa:

Trâu bò nhà ông nhốt buộc đầy sân

Có hàng buộc trâu có hàng buộc bò

Đụn lúa nếp nhà ông ăn đến tháng năm

Đụng lúa chăm nhà ông ăn đến tháng mười

 

Cứ như vậy đoàn sắc bùa lần lượt có những bài hát đi đường, hát mở cổng ào nhà, hát chúc tụng, hát mời và nếu gia chủ muốn lưu phương bùa lại thì hát đối đáp, rồi phương bùa hát kết thúc chào gia chủ và hát cảm ơn nhà chủ cho quà để đi nhà khác.

 

Vấn đề có ý nghĩa ở đây là toàn bộ hiện tượng này được diễn ra hoàn toàn bằng hát. Có câu hát, bài hát cho tất cả mọi trình tự mà không phải dừng lại bằng việc nói hay hướng dẫn. Ngoài ra ở hình thức dân ca này còn nổi rõ ở một điểm khác là hát đối đáp giữa phường bùa và nhà chủ. Tùy theo gia cảnh, tùy theo tình hình mà cuộc đối đáp diễn ra ngắn hay dài, điều này hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng và ý muốn của gia chủ. Những câu hát dều do sự ngẫu hứng của cả hai bên trên nền tảng của truyền thống dân ca Mường và thực tế bối cảnh tại nơi xảy ra cuộc sắc bùa.

 

-          Hát thường rang:

Hát thường rang hay rằng thường (hoặc xường) là hình thức hát dân ca trong các dịp vui mừng mùa, mừng đám cưới hay mừng nhà mới…“thường” diễn ra quanh vò rượu cần, bên mâm bánh cạnh cô râu, chú rể, giữa cuộc họp…

 

Loại hát này có thể hát cá nhân hay tập thể hoặc đối đáp nam nữ. Còn dang hay rang cũng là loại dân ca được sử dụng vào các dịp có việc vui mừng nào đó, do vậy người ta hay gọi kèm là thường rang với câu mở đầu phổ biến là:

Thương thiết hỡi lại thương nôồng.

Nội dung các bài này thường ca ngợi cuộc sống yên bình no đủ và yên ấm của bản mừng, đông thời còn bao hàm cả nỗi mong ước, khát khao về cuộc sống sung túc, đầy đủ.

 

Bày mâm cơm cửa trong

Dãy mâm cơm gian ngoài

Bàn cơm ăn rượu cần uống

Bình rượu nhỏ bằng quả vả

Hũ rượu cả bằng ngã voi nằm

Đổ hết trăm xuồng nước

Cắm được trăm roi cần…

Hoặc hát về thời tiết thuận lợi cho mùa màng tươi tốt, được mùa:

Mưa lâm thâm gió mát

Năm nay đất Mường ta

Lúa sai bằng mặt

Lúa chắc bằng trái trám trái bùi

Cho miệng được nhai

Cho vai được gánh.

 

-          Hát bộ meng (bọ mẹng)

 

Đây là một loại hình dân ca mang tính chất giao duyên nam nữ. Loại hình này khá phổ cập và tự do, có thể hát ở nhiều nơi như trong bữa tiệc, trong đám hội, bên bếp lửa, trong làng, bên góc cây, bến nước, trên đường hay giữa làng này với làng kia. Mở đầu, thường là những câu hất thăm dò ý tứ:

 

Hương thơm hoa gì mà bay ngào ngạt

Không biết thơm bông mít sau nhà

Thơm bông hoa cà trước cửa

Hay thơm hoa nhãn hoa vòng (hồng bì)?

Và dần dà ướm hỏi:

Anh vào sân muốn thăm nhà

Sợ con chó đầu to bằng chiếc dành

Nanh to bằng quả chuối

Sao em không đuổi cho anh vào cùng?

Để chờ được nghe hát trả lời:

Chó đen nhà em mải đi rừng

Chó trắng nhà em bận đi săn

Còn con chó vỉ vỉ vằn vằn

Chỉ biết vẫy đuôi mà không hay cắn.

Cứ như vậy, lời hát cứ tiến dần tới mức độ yêu thương tha thiết hơn, tùy thuộc hteo thái độ của đối phương có chấp nhận hay không và mức độ thế nào. Thái độ ấy có thể là vui vẻ, có lúc lại giận hờn, trách cứ hay nũng nịu, đằm thắm…phụ thuộc vào tài năng của chàng trai. Bằng cách này các chàng trai thường trổ hết tài năng của mình học trong dân ca, học người đi trước hay tự mình sáng tác, hát cho người mình yêu thích để bày tỏ tình cảm với cô gái.

 

 

                                                                    HBĐT tổng hợp

 

[Trở về]  |   In    
Các tin khác
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục
 
BÀI NHIỀU NGƯỜI ĐỌC
TIN VIDEO
TIÊU ĐIỂM
Quảng cáo
 

Nhiệt độ: 24-31°C

Nhiệt độ: 24-28°C

Nhiệt độ: 24-31°C
Tra cứu điện thoại VNPT
Chọn tỉnh
Nhập số
Mã vùng điện thoại
Mã vùng bưu chính
Số điện thoại đặc biệt
Số lượt truy cập
0077649717
Built by ICT Group