Hát sắc bùa được người dân các xã của Tân Lạc tổ chức thi trong Lễ hội khai hạ.

Hát sắc bùa được người dân các xã của Tân Lạc tổ chức thi trong Lễ hội khai hạ.

(HBĐT) - Hát sắc bùa: Hát sắc bùa là một loại hình dân ca được sử dụng trong các dịp lễ tết, hội hè hay cưới xin. Đặc biệt là vào dịp đầu năm, phường sắc bùa đi chúc tết khắp mọi nhà đều cầu chúc một năm mới may mắn, thành đạt và khỏe mạnh cho gia chủ:

 

Năm cũ nhà ông đã hết

Tết cũ nhà ông đã qua

Bước chân ra năm mới

Mỗi một năm một lần

Anh em chúng ta

Đến chơi nhà ông nào?

Đến chơi nhà ông này.

 

Tiếng chiêng sắc bùa vang khắp bản làng, nhà nhà háo hức đợi cho họ đến để nhận được những lời hát chúc vui vẻ, cầu cho một năm mới mùa màng bội thu, cây cối ra hoa kết trái:

 

Trông đi ngó lại

Quay mắt đưa đi ngó nhìn

Phía trước tốt lắm rặng hoa đào

Bờ dào đẹp nhiều rặng cây thông

Hoa đào năm nay được mùa trổ nhiều bông

Hoa cau năm nay được mùa kết sai trái…

Thêm nữa:

Trâu bò nhà ông nhốt buộc đầy sân

Có hàng buộc trâu có hàng buộc bò

Đụn lúa nếp nhà ông ăn đến tháng năm

Đụng lúa chăm nhà ông ăn đến tháng mười

 

Cứ như vậy đoàn sắc bùa lần lượt có những bài hát đi đường, hát mở cổng ào nhà, hát chúc tụng, hát mời và nếu gia chủ muốn lưu phương bùa lại thì hát đối đáp, rồi phương bùa hát kết thúc chào gia chủ và hát cảm ơn nhà chủ cho quà để đi nhà khác.

 

Vấn đề có ý nghĩa ở đây là toàn bộ hiện tượng này được diễn ra hoàn toàn bằng hát. Có câu hát, bài hát cho tất cả mọi trình tự mà không phải dừng lại bằng việc nói hay hướng dẫn. Ngoài ra ở hình thức dân ca này còn nổi rõ ở một điểm khác là hát đối đáp giữa phường bùa và nhà chủ. Tùy theo gia cảnh, tùy theo tình hình mà cuộc đối đáp diễn ra ngắn hay dài, điều này hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng và ý muốn của gia chủ. Những câu hát dều do sự ngẫu hứng của cả hai bên trên nền tảng của truyền thống dân ca Mường và thực tế bối cảnh tại nơi xảy ra cuộc sắc bùa.

 

-          Hát thường rang:

Hát thường rang hay rằng thường (hoặc xường) là hình thức hát dân ca trong các dịp vui mừng mùa, mừng đám cưới hay mừng nhà mới…“thường” diễn ra quanh vò rượu cần, bên mâm bánh cạnh cô râu, chú rể, giữa cuộc họp…

 

Loại hát này có thể hát cá nhân hay tập thể hoặc đối đáp nam nữ. Còn dang hay rang cũng là loại dân ca được sử dụng vào các dịp có việc vui mừng nào đó, do vậy người ta hay gọi kèm là thường rang với câu mở đầu phổ biến là:

Thương thiết hỡi lại thương nôồng.

Nội dung các bài này thường ca ngợi cuộc sống yên bình no đủ và yên ấm của bản mừng, đông thời còn bao hàm cả nỗi mong ước, khát khao về cuộc sống sung túc, đầy đủ.

 

Bày mâm cơm cửa trong

Dãy mâm cơm gian ngoài

Bàn cơm ăn rượu cần uống

Bình rượu nhỏ bằng quả vả

Hũ rượu cả bằng ngã voi nằm

Đổ hết trăm xuồng nước

Cắm được trăm roi cần…

Hoặc hát về thời tiết thuận lợi cho mùa màng tươi tốt, được mùa:

Mưa lâm thâm gió mát

Năm nay đất Mường ta

Lúa sai bằng mặt

Lúa chắc bằng trái trám trái bùi

Cho miệng được nhai

Cho vai được gánh.

 

-          Hát bộ meng (bọ mẹng)

 

Đây là một loại hình dân ca mang tính chất giao duyên nam nữ. Loại hình này khá phổ cập và tự do, có thể hát ở nhiều nơi như trong bữa tiệc, trong đám hội, bên bếp lửa, trong làng, bên góc cây, bến nước, trên đường hay giữa làng này với làng kia. Mở đầu, thường là những câu hất thăm dò ý tứ:

 

Hương thơm hoa gì mà bay ngào ngạt

Không biết thơm bông mít sau nhà

Thơm bông hoa cà trước cửa

Hay thơm hoa nhãn hoa vòng (hồng bì)?

Và dần dà ướm hỏi:

Anh vào sân muốn thăm nhà

Sợ con chó đầu to bằng chiếc dành

Nanh to bằng quả chuối

Sao em không đuổi cho anh vào cùng?

Để chờ được nghe hát trả lời:

Chó đen nhà em mải đi rừng

Chó trắng nhà em bận đi săn

Còn con chó vỉ vỉ vằn vằn

Chỉ biết vẫy đuôi mà không hay cắn.

Cứ như vậy, lời hát cứ tiến dần tới mức độ yêu thương tha thiết hơn, tùy thuộc hteo thái độ của đối phương có chấp nhận hay không và mức độ thế nào. Thái độ ấy có thể là vui vẻ, có lúc lại giận hờn, trách cứ hay nũng nịu, đằm thắm…phụ thuộc vào tài năng của chàng trai. Bằng cách này các chàng trai thường trổ hết tài năng của mình học trong dân ca, học người đi trước hay tự mình sáng tác, hát cho người mình yêu thích để bày tỏ tình cảm với cô gái.

 

 

                                                                    HBĐT tổng hợp

 

Các tin khác


Dấu ấn Bác Hồ về thăm Hòa Bình qua những tài liệu, hiện vật lịch sử

(HBĐT) - Chúng tôi có mặt tại buổi khai trương phòng trưng bày chuyên đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh với tỉnh Hòa Bình” của Bảo tàng tỉnh vào những ngày cả nước có nhiều hoạt động chào mừng kỷ niệm 127 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại và tròn 70 năm ngày Bác lần đầu tiên về thăm tỉnh Hòa Bình (1947- 2017). Đây chính là hoạt động có ý nghĩa để tri ân và tưởng nhớ công ơn to lớn cùng những điều dạy bảo quý báu của Người đối với tỉnh ta.

 Bài 2: Nhận diện lang - đạo

(HBĐT) - Nhìn chung, các sử gia, học giả đều có chung nhận định rằng chế độ lang - đạo của người Mường phát triển cực thịnh vào thời Lê và bị đàn áp suy yếu sau cuộc khởi nghĩa Lê Duy Lương. Vua Minh Mạng (trị vì 1820 - 1841) đã có những cải cách quan trọng như: Chia lại các châu, mường ở miền núi, tước bỏ quyền thế tập cha truyền con nối, tước bỏ các đặc quyền của các tù trưởng ở miền núi, trong đó có lang - đạo ở vùng Mường. Tuy vậy, chế độ lang - đạo vẫn dai dẳng tồn tại và chỉ bị đánh đổ khi cách mạng tháng 8 - 1945 thành công, chế độ mới được thiết lập.

Tìm hiểu về nhà lang trong xã hội cổ truyền Mường

(HBĐT) - Theo quan điểm chung của giới nghiên cứu cho thấy, chế độ lang - đạo ra đời trong xã hội Mường từ giai đoạn đồ đồng chuyển sang giai đoạn đồ sắt, tương ứng giai đoạn văn hóa Đông Sơn. Nhờ có công cụ bằng kim khí nên năng suất lao động tăng cao, của cải trong xã hội dồi dào hơn trước. Hình thức sở hữu tư nhân chiếm ưu thế tuyệt đối, xã hội phân chia giai cấp diễn ra mạnh mẽ. Giai đoạn đầu khi mới hình thành, chế độ lang - đạo còn gần gũi với nhân dân, đóng vai trò như là tù trưởng, thủ lĩnh, phù hợp với trình độ sản xuất, quản lý xã hội khi đó. Trải qua hàng trăm năm, chế độ lang - đạo tập trung cho mình quyền tuyệt đối về sở hữu tư liệu sản xuất, thậm chí cả người dân của mình, dẫn đến độc quyền trong phân phối sản phẩm, độc quyền trong việc đề ra các luật lệ. Dân Mường phải lệ thuộc và trở thành nông nô, lao động cho các nhà lang. Chế độ này dần thoái hóa, trở nên cực kỳ bảo thủ, phản động cản trở bước tiến của xã hội và dần trở nên mâu thuẫn, đối lập sinh tử với dân Mường và bị đánh đổ trong cách mạng tháng 8/1945. Loạt bài viết này xin lược giới thiệu về nhà lang và chế độ nhà lang nhằm cung cấp cho bạn đọc cái nhìn tuy sơ lược nhưng toàn về chế độ này trong xã hội Mường trước tháng 8/1945.

Chuyện kể về anh hùng Bùi Văn Hợp

(HBĐT) - Con đường bê tông rợp bóng tre đưa chúng tôi đến ngôi nhà nhỏ tại xóm Chiềng 1, xã Vĩnh Đồng, huyện Kim Bôi - nơi anh hùng Bùi Văn Hợp sinh ra và lớn lên. Kín những khoảng tường trong ngôi nhà nhỏ là rất nhiều giấy khen, huân, huy chương. 45 năm sau ngày anh ngã xuống, câu chuyện về anh vẫn có sức sống mãnh liệt, là niềm tự hào của mảnh đất Mường Động anh hùng.

Truyền thống “ đi trước mở đường” tiếp bước tương lai

(HBĐT) - Địa bàn tỉnh là đầu mối giao thông tỏa đia mọi miền đất nước có tầm đặc biệt quan trọng trong thời chiến tranh. Quốc lộ 6 nối liền Thủ đô với các tỉnh đồng bằng qua miền Trung du lên Tây Bắc, sang Lào, vào các tỉnh khu 4, đến chiến trường miền Nam. Trục đường 6 nối liền quốc lộ 21A, 12A, 21B, quốc lộ 15, tất cả hình thành hệ thống GTVT liên hoàn. Trên các tuyến có 5 bến phà là: Bờ, Rút, Thia, Vụ Bản, Chi Nê. Trên các tuyến giao thông có các cầu, cống lớn, nhiều nhịp, khẩu độ hàng chục mét, có nhiều đoạn qua đèo hiểm trở bên núi, bên sông như dốc Chó Treo, đèo Hút Gió…Đó là những trọng điểm xung yếu được xác định là “yết hầu” của tuyến giao thông trên địa bàn, cũng là trọng điểm đánh phá liên tục của giặc Mỹ trong chiến tranh.

Xã Thu Phong âm vang chiến công bắn rơi máy bay Mỹ

(HBĐT)- Mảnh đất anh hùng Thu Phong (Cao Phong) đang từng ngày đổi thay. Thu Phong phủ một màu xanh bạt ngàn của những đồi cam. Trái cam vàng đã đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc nhưng trong tiềm thức của người dân nơi đây luôn âm vang chiến công oanh liệt dùng súng trường bắn rơi máy bay Mỹ ngày 20/7/1966 của 5 dân quân xã Thu Phong.