Trong quá trình thực hiện đầu tư và khai thác, hoạt động của doanh nghiệp Đức Thái đã gây thiệt hại khá lớn đến đất đai, ruộng vườn, nhà ở của nhân dân khu vực lân cận mỏ. Việc vận chuyển quặng ra khỏi địa bàn bằng các phương tiện chuyên chở quá tải là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm hưng hỏng tuyến đường tỉnh lộ 433, huyện mạch giao thông quan trọng của huyện vùng cao Đà Bắc. Thực trạng đó đã gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống của nhân dân trên địa bàn.

Công ty cổ phần Đức Thái - Chi nhánh Hòa Bình được UBND tỉnh cấp phép thăm dò, khai thác quặng sắt tại bản Lếch, xóm Phổn, xã Tân Pheo theo Quyết định số 62/QĐ-UB, ngày 29/12/2006. Diện tích khu vực mỏ là 30 ha, thời gian khai thác là 8 năm, với công xuất khai thác 60.000 tấn /năm.

Xe quá tải trở quặng là nguyên nhân chính gây hư hỏng tỉnh lộ 433, huyết mạch giao thông chính của huyện Đà Bắc.

Là mỏ lộ thiên, nhưng quá trình khai thác, Công ty không chú ý đến vành đai an toàn và những tác động đến môi trường. Vì vậy, việc nổ mìn, san ủi đường công vụ, sản ủi mặt bằng xây dựng các hạng mục phục vụ việc khai thác, sàng tuyển quặng đã gây ra tình trạng đất đá sạt lở xuống đường liên xóm, tràn xuống lòng  suối, vườn tược, ruộng vườn, nhà cửa, rừng sản xuất, chuồng trại chăn nuôi của hàng chục hộ thuộc xóm Náy, Phổn, Thùng Lùng. Bên cạnh đó, do công tác hậu kiểm việc triển khai thực hiện Dự án của các ngành chức năng của tỉnh và huyện chưa thường xuyên, kịp thời, nên chỉ đến khi có đơn thư kiến nghị của các hộ dân bị ảnh hưởng thì các cấp, các ngành của huyện mới nắm được tình hình vào cuộc để giải quyết.

Cùng với gần 30 hộ ở 3 xóm Náy, Phổn, Thùng Lùng bị ảnh hưởng do đất đá vùi lấp ruộng, đất vườn, đồi rừng, nhà ở, chuồng trại chăn nuôi với tổng diện tích trên 3 ha, bà Xa Thị Hồi, ở xóm Phổn bức xúc nói: “Gia đình tôi có 3 sào ruộng 2 vụ, nhưng đã bị đất đá từ trên mỏ tràn xuống vùi lấp gần hết. Nhà của con trai tôi nằm liền kề khu ruộng cũng không thể ở được, vì sau mỗi trận mưa, đất đá lại ùn ùn kéo về. Thiệt hại và ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống của người dân, nhưng việc bồi thường của Công ty Đức Thái không kịp thời, chưa thoả đáng, chưa đầy đủ”.

Theo ông Lò Văn Cộng, cán bộ tư pháp xã Tân Pheo thì ngoài những hộ đã được bồi thường toàn bộ, hoặc một phần bị thiệt hại, đến nay vẫn còn tồn tại 9 hộ bị ảnh hưởng  do quá trình khai thác quặng với diện tích trên 2, 5 ha đất thổ cư, đất vườn, đất lâm nghiệp chưa được Công ty bồi thường ,mặc dù đã cam kết, hứa hẹn nhiều lần.

Không chỉ thiệt hại về nhà cửa, đất đai, đồi rừng, vườn tược, sản xuất và đời sống của người dân phụ thuộc nguồn nước suối Phổn, suối Thùng Lùng và cả suối Nhạp cũng ảnh hưởng lớn bởi đất đá từ khu vực mỏ đã tràn đầy lòng suối khiến nguồn nước luôn đục ngầu, cáu bẩn. Vì vậy, người dân ở đây luôn trong tình trạng thiếu nước sản xuất, chất lượng nước sinh hoạt không đảm bảo yêu cầu hợp vệ sinh.

Cùng với những tác động xấu về môi trường, với công xuất khai thác 60.000 tấn /năm, từ năm 2007 đến tháng 5/2008, Công ty cổ phần Đức Thái đã vận chuyển hàng chục nghìn tấn quặng sắt từ mỏ ra khỏi địa bàn huyện Đà Bắc, trên tuyến đường duy nhất là tỉnh lộ 433. Biển báo hướng dẫn qua những chiếc cầu trên toàn tuyến, trọng tải tối đa chỉ đáp ứng cho ô tô loại 8 tấn, nhưng theo anh Lê Văn Nguyên ở xóm Mít, xã Tân Minh và anh Xa Văn Kính ở xóm Chàm, xã Tân Pheo, Công ty cổ phần Đức Thái thường xuyên sử dụng xe có trọng tải lớn, chở 15 - 20 tấn quặng chạy trên tuyến. Vì vậy, nhiều đoạn mặt đường bị sụt lún, nhiều chiếc cầu và ngầm tràn liên hợp, như: cầu Suối Hoa, cầu Cô Tang, ngầm Chàm 1, Chàm 2… bị hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng. Việc vận chuyển quặng của Công ty cổ phần Đức Thái mới chỉ tạm dừng từ ngày 7/5, sau khi lực lượng CSGT Công an huyện Đà Bắc kiểm tra, tạm giữ và xử lý 3 xe chở hàng quá tải với mức phạt trên 30 triệu đồng. Đồng thời, đây cũng là thời điểm Công ty đang tập trung xây dựng hệ thống dây chuyền sơ tuyển quặng tại mỏ.

Từ những ảnh hưởng và thiệt hại do Công ty cổ phần Đức Thái gây ra, chắc chắn huyện Đà Bắc và các ngành chức năng sẽ rút ra những bài học kinh nghiệm quan trọng công tác quản lý đó tạo được sự ổn định và sự đồng thuận trong nhân dân nhằm tận dụng, khai thác có hiệu quả tiềm năng, thế mạnh trên địa bàn. Đồng thời, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và đời sống của nhân dân ngày càng phát triển bền vững và đạt hiệu quả cao. Tại Hội nghị họp bàn, đánh giá về thực trạng và công tác chấp hành luật bảo vệ tài nguyên môi trường trên địa bàn tỉnh, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: “Các ngành, địa phương cần chủ động trong công tác quản lý môi trường. Trong đó, chú trọng đến công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường đến các doanh nghiệp và người dân. Tăng cường thanh tra, kiểm tra kịp thời phát hiện, nhắc nhở, chấn chỉnh, đồng thời kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình vi phạm”.

                                              Đức Phượng