Âm nhạc của các dân tộc thiểu số có vai trò quan trọng và là yếu tố quyết định tạo nên bản sắc riêng, sự phong phú, đa dạng của âm nhạc dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều loại hình âm nhạc dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ bị mai một, cần được bảo tồn, gìn giữ. Phong phú kho tàng âm nhạc dân tộc



Nghệ nhân Hà Văn Thuấn (huyện Chiêm Hóa, Tuyên Quang) truyền dạy cho cháu, chắt trong gia đình những làn điệu Then cổ. Ảnh: TTXVN

Việt Nam là một quốc gia đa sắc tộc, mỗi một dân tộc đều có phong tục, tập quán riêng, ngôn ngữ tiếng nói riêng, trong đó có nền âm nhạc mang sắc thái riêng, bao gồm kho tàng dân ca, nhạc cụ phong phú, đặc sắc gắn liền với đời sống tinh thần, vật chất và tâm linh của đồng bào.

Lấy ví dụ, với đồng bào người Thái, điệu khắp - một làn điệu dân ca đặc trưng, giàu bản sắc văn hóa đã trở thành nét văn hóa không thể thiếu được trong các cuộc vui, lễ hội, đám cưới, lễ mừng nhà mới, mừng cơm mới, mừng năm mới… Có người từng ví, mỗi khi tiếng khắp cất lên sẽ làm rạo rực, xao xuyến lòng người. Tiếng khắp khiến người đang ăn ngừng cầm đũa, buông bát. Người đang nói, đang cười cũng phải ngừng câu chuyện, người đang uống rượu cũng buông cần, đặt chén. Tiếng khắp khiến xa cũng thành gần, khiến người lạ cũng thành quen…   

Tương tự, làn điệu H’ri - một làn điệu dân ca Chăm xuất phát từ trong lao động, sản xuất được đồng bào Chăm sử dụng rộng rãi trong ngày hội làng, đám ma, đám cưới… Trong sinh hoạt gia đình, làn điệu H’ri là lời ru người mẹ dùng căn dặn con về điều hay, lẽ phải và dạy con sau này lớn lên làm người có ích cho xã hội. Trong những đêm trăng và đêm hội làng, các chàng trai, cô gái cũng sử dụng làn điệu H’ri để hát đối đáp, trao lời thề, lời nguyện ước…

Từ cuối những năm 60 của thế kỷ trước, rất nhiều bài dân ca của đồng bào các dân tộc được phát trên đài phát thanh thời đó đã in sâu vào ký ức nhiều thế hệ người Việt Nam. Có thể kể đến bài "Mưa rơi” dân ca Khơ Mú, bài "Ru em” dân ca Xơ Đăng, bài "Inh lả ơi” dân ca Thái, bài "Con gà gáy le te” dân ca Cống Khao... 

Việt Nam có 54 dân tộc, mỗi một dân tộc, đều có những nét độc đáo riêng biệt về đặc điểm của âm nhạc dân tộc mình, như hát giao duyên đối đáp, hát đồng dao; hát Then, Mo của người Dao, Tày, Thái; hát Tang ca, hát ống của người Mông; múa chiêng, trống của người Mông, Dao; đàn tính của người Tày, Thái; cồng chiêng của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên…

Có thể khẳng định, kho tàng âm nhạc cổ truyền của đồng bào các dân tộc thiểu số vô cùng phong phú, đặc sắc, góp phần tạo nên bản sắc dân tộc trong âm nhạc Việt Nam. Đặc biệt, trong quá trình cộng cư và giao lưu tiếp biến văn hóa lâu đời giữa các dân tộc ở các vùng miền, dẫn đến âm nhạc của các dân tộc càng thêm đa dạng. Cũng là then Tày, nhưng then Tày ở Hà Giang, khác với then Tày Tuyên Quang, Bắc Kạn, Yên Bái… Tương tự, ở nhiều loại hình âm nhạc khác như cồng chiêng, âm nhạc Chăm… ở mỗi địa phương lại có những nét riêng, hoặc một màu sắc riêng.  

Theo Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Bình Định, nguyên Viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam, âm nhạc của các dân tộc thiểu số có vai trò quan trọng và là yếu tố quyết định tạo ra sự đa sắc, đa hương cho vườn hoa nghệ thuật âm nhạc truyền thống. Các dân tộc ít người có những tư duy về vấn đề giai điệu, điệu thức, điệu quãng, nhạc cụ và cách thể hiện riêng. Điều đó góp phần tạo nên bản sắc riêng từng dân tộc, tạo nên sự phong phú đa dạng của âm nhạc dân tộc Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.  

Gìn giữ, bảo tồn âm nhạc dân tộc


Văn hóa cồng chiêng là di sản văn hóa quý báu, được coi là biểu tượng của đồng bào khu vực Tây Nguyên. Ảnh: Hồng Điệp/TTXVN

Có một kho tàng âm nhạc dân tộc phong phú, song do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, đặc biệt là trong điều kiện đất nước hội nhập, phát triển, cùng với sự phát triển của công nghệ, điều kiện sống cũng như môi trường sinh hoạt của đồng bào các dân tộc thiểu số có những thay đổi, một bộ phận âm nhạc của các dân tộc thiểu số đang gặp phải những khó khăn, thách thức, đứng trước nguy cơ mai một.

Lấy ví dụ từ loại hình hát ống của đồng bào Mông tại Chiềng Tương, Yên Châu, Sơn La. Trước đây, nhóm nam nữ tham gia hình thức dân ca này sử dụng hai chiếc ống, nối với nhau bằng một sợi dây làm công cụ để chuyển tải âm thanh. Người hát sẽ hát vào một ống, người nghe kéo căng sợi dây và úp ống còn lại vào tai. Cứ như vậy, họ thay nhau hát những câu giao duyên, trao đổi tình cảm từ bãi nương này sang bãi nương khác. Nhưng bây giờ, họ đã có giải pháp tốt hơn, là sử dụng điện thoại di động hoặc vào mạng xã hội… còn hình thức hát ống ở đây đã mai một. 

Nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc thừa nhận, trước đây, ở các bản người Tày, Thái, Mông, Dao…, hầu hết mọi người đều biết hát dân ca, chơi nhạc cụ truyền thống và trình diễn các bài múa, nhưng đến nay, số nghệ nhân này còn rất ít, phần lớn là những người đã cao tuổi, còn giới trẻ đã không mấy mặn mà với âm nhạc dân tộc, thậm chí có nơi, người trẻ còn không biết tiếng của đồng bào dân tộc mình, nên không biết hát giao duyên, không biết hát các làn điệu dân ca của đồng bào các dân tộc mình, dẫn đến nguy cơ mai một âm nhạc dân tộc. 

Trước những nguy cơ mai một các loại hình âm nhạc truyền thống của đồng bào các dân tộc, vấn đề bảo tồn, gìn giữ, phát huy giá trị âm nhạc truyền thống các dân tộc đang được đặt ra cấp bách, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay.

Hầu hết, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian đều cho rằng, để bảo tồn âm nhạc dân tộc, ngoài việc xây dựng các cơ chế, chính sách, các đề án, chương trình bảo tồn âm nhạc dân tộc, cần quan tâm hơn nữa đến các nghệ nhân, bởi nghệ nhân là những người nắm giữ di sản âm nhạc cổ truyền, là những người hiểu biết sâu sắc nhất về phong tục, tập quán, tính cách tộc người, nên họ biết tìm ra phương pháp phù hợp nhất, khả thi nhất để tập hợp cả tộc người cùng chung tay gìn giữ âm nhạc cổ truyền. Nghệ nhân cũng là những người có khả năng truyền dạy di sản cho các thế hệ sau, là người cải biến, cầm lái xu hướng đổi thay của âm nhạc dân gian dân tộc trong từng thời kỳ. 

Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan cho rằng "vấn đề bảo tồn, phát huy nghệ thuật dân gian, trong đó có âm nhạc dân gian các dân tộc đã được nói đến từ rất lâu. Các hội thảo báo cáo nhiều đến nỗi có người khi nghe đến cụm từ này đã bật thốt lên: "Biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. Nhưng dù vậy, chúng ta vẫn cần phải nói tiếp, bởi việc bảo tồn, phát huy vốn di sản văn hóa nghệ thuật cổ truyền cũng vận động, cũng biến đổi theo nhịp sống, cách sống của mỗi cộng đồng dân tộc, theo cách tư duy văn hóa, chính trị ở mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ. Vì thế, chúng ta vẫn phải bàn về bảo tồn - một khi chúng ta còn nhu cầu giữ lại những di sản phi vật thể quý giá này trong đời sống xã hội".

TheoBaoTinTuc


Các tin khác


Hơn 600 bộ áo dài lung linh khoe sắc tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám

Các bộ sưu tạp áo dài không chỉ tôn vinh nét đẹp văn hóa dân tộc, các mẫu thiết kế còn thể hiện sự giao lưu văn hóa khi khai thác họa tiết từ nét đẹp văn hóa truyền thống của 15 nước trên thế giới.

Thưởng thức ẩm thực Hòa Bình ở ngã ba bãi Sang

(HBĐT) - Khu vực ngã ba Bãi Sang (trước thuộc xã Đồng Bảng, nay thuộc xã Đồng Tân, huyện Mai Châu) từ lâu đã được biết đến là điểm dừng chân ăn uống quen thuộc của những lái xe đường dài trên tuyến đường Hà Nội, Hòa Bình – Sơn La. Thực phẩm tươi sống, chế biến theo cách truyền thống cộng với những gia vị đặc trưng cùng với giá cả phải chăng khiến cho ẩm thực ngã ba bãi Sang ngày càng hấp dẫn thực khách. Giờ đây, không chỉ có lái xe đường dài, ngã ba bãi Sang đã trở thành điểm dừng chân không thể thiếu của khách du lịch trên cung đường khám phá Tây Bắc. Nhiều nhà hàng mới được xây dựng, kiến trúc đẹp, chất lượng phục vụ sang trọng càng làm cho ẩm thực ngã ba bãi Sang thêm nức tiếng.

Mê mẩn Trà sư trong vũ khúc hoàng hôn

(HBĐT) - Du lịch để chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ diệu của thiên nhiên chính là một cách tận hưởng cuộc sống trọn vẹn. Hoàng hôn cũng là khoảnh khắc chuyển giao như một phép màu kỳ lạ, Trà Sư duyên dáng khoác lên mình chiếc "phượng bào” đỏ rực kiêu sa hòa quyện cùng sắc vàng quý tộc dệt nên thước lụa tinh tế lấp lánh nắng chiều. Tác phẩm nghệ thuật được chế tác công phu từ bàn tay tạo hóa, toát lên vẻ đẹp lộng lẫy đồng điệu trong không gian chẳng khác chi cảnh vật "địa đàng trần gian”. Nếu bạn đang cảm thấy mỏi mệt, một buổi chiều thư giãn và chìm trong khung cảnh lãng mạn, đắm mình trong không gian ảo diệu của ánh hoàng hôn ở Trà Sư sẽ là gợi ý tuyệt vời dành cho bạn.

Chính phủ hỗ trợ hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, văn học nghệ thuật chất lượng cao

Ngày 8/4/2021, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quyết định số 558/QĐ-TTg về Chương trình hỗ trợ hoạt động sáng tạo tác phẩm, công trình văn học nghệ thuật, báo chí ở Trung ương và các Hội Văn học nghệ thuật địa phương; hỗ trợ tác phẩm báo chí chất lượng cao ở các Hội Nhà báo địa phương giai đoạn 2021 - 2025 (Chương trình).

Huyện Yên Thủy: Xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh

(HBĐT) - Đó là một trong những nội dung lớn của phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" được Ban Chỉ đạo phong trào huyện Yên Thủy tích cực triển khai. Qua đó, tác động mạnh mẽ đến đời sống văn hóa, xã hội, góp phần quan trong hoàn thành nhiệm vụ phát triển KT-XH, AN-QP của địa phương, củng cố, tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở.

Ngày hội Phiên chợ vùng cao Mai Châu

(HBĐT) - Ngày 4/4, trong chuỗi sự kiện hướng tới dịp kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30 /4/1975- 30/4/2021), ngày Quốc tế lao động 1/5, UBND huyện Mai Châu tổ chức Ngày hội Phiên chợ vùng cao với việc mở lại Phiên chợ vùng cao được diễn ra vào Chủ nhật hàng tuần tại thị trấn Mai Châu và chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ đặc sắc. Đây cũng là hoạt động khởi động kích cầu du lịch trên địa bàn.

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục