(HBĐT) - Năm 2019, Hòa Bình có 10 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu "Nghệ nhân ưu tú” ở các loại hình: tập quán xã hội và tín ngưỡng, trình diễn nghệ thuật dân gian. Những ngày đầu xuân, chúng tôi đã có dịp gặp 2 trong 10 nghệ nhân ấy.



Nghệ nhân ưu tú Lý Văn Hềnh, xóm Sưng, xã Cao Sơn (Đà Bắc) hướng dẫn cho học trò cách xem lịch truyền thống của người Dao. 

Giữ hồn văn hóa dân gian

Là đời thứ 7 của dòng họ Bùi làm thầy mo, ông Bùi Văn Khẩn, xã Phong Phú (Tân Lạc) lấy làm tự hào lẫn trọng trách nặng nề là chăm sóc phần tâm linh cho bà con dân tộc xứ Mường Bi. Ông Khẩn cho biết: Trong đời sống người Mường có rất nhiều lễ cúng như: cúng bản, cúng Mường, cầu cho bản Mường bình yên, no ấm. Lễ cúng rừng là cầu cho thần rừng phù hộ cho núi rừng, bản Mường bình yên, trù phú. Cúng đưa hồn người qua đời lên trời, cúng lên nhà mới, đám cưới, xuống đồng, mừng cơm mới, cúng vía…
Thầy mo có vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người Mường. Được sinh ra trong gia đình truyền thống làm thầy mo, từ nhỏ, ông đã được nghe, xem ông nội và bố đọc các bài mo trong các lễ cúng. Nhờ sự sáng dạ và lòng đam mê, tâm huyết với tín ngưỡng văn hóa dân gian của dân tộc, ngay từ khi lên 10 tuổi, ông đã thuộc các bài mo ngắn. Ngoài 20 tuổi, ông đã có thể thực hành thuần thục các lễ cúng và duy trì cho đến nay. Theo ông Khẩn, thầy mo không chỉ có trí nhớ tốt để thuộc hàng trăm bài cúng, mà giọng đọc phải truyền cảm, nắm vững nghệ thuật diễn xướng từ cử chỉ, điệu bộ đến giọng điệu mo. Ngoài việc thông thạo văn tự cổ, lưu giữ được nhiều sách cổ, phong tục tập quán, những lễ nghi của dân tộc, thầy mo còn là người có khả năng giao tiếp và cầu xin các đấng siêu nhiên phù hộ cho con người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Bao đời qua, lời mo được truyền khẩu, để không bị mai một, ông đã sưu tầm, ghi chép, biên soạn các phong tục, tín ngưỡng, các bài cúng. Ngoài ra, ông truyền dạy cho con trai và một số người có tố chất, tâm huyết với tín ngưỡng văn hóa dân gian. Nhiều người đã thực hiện được các lễ cúng như: mo Tết, cúng thần đất, lễ cưới…

Nỗ lực bảo tồn và truyền dạy chữ Nôm – Dao

Từ nhiều năm nay, lớp học chữ Nôm – Dao do ông Lý Văn Hềnh, dân tộc Dao - xã Cao Sơn (Đà Bắc) mở đã truyền dạy chữ viết, phong tục, tín ngưỡng văn hóa của người Dao cho bà con dân tộc Dao với mong muốn bảo tồn và gìn giữ văn hóa truyền thống dân tộc. Ông Hềnh chia sẻ: Dân tộc Dao có tiếng nói, chữ viết riêng, tuy nhiên, chữ viết đang dần bị mai một. Học chữ Nôm đã khó, để hiểu, dịch nghĩa, phiên âm sang tiếng dân tộc Dao còn khó hơn, đòi hỏi người học phải chịu khó, ham mê mới có thể thành công. Sinh ra trong gia đình có truyền thống học chữ Nôm - Dao, ngay từ nhỏ, tôi đã được bố truyền dạy chữ viết, văn hóa, tập tục truyền thống của dân tộc Dao. Với sự truyền dạy của bố, đến năm 18 tuổi, tôi thành thạo chữ viết, các làn điệu dân ca, các câu thành ngữ, tục ngữ, quán ngữ dân tộc Dao Tiền, các điệu múa dân gian và các tập tục trong việc hành lễ tâm linh…

Với đam mê, hiểu biết về chữ Nôm - Dao và để gìn giữ, bảo tồn văn hóa của người Dao, ông đã sưu tầm, viết lại và phổ biến các cuốn sách nói về tâm linh, luật tục, tập tục của người Dao Tiền cho cộng đồng người Dao ở các địa phương trong tỉnh. Trước thực tế số đông người dân tộc Dao, không chỉ các em nhỏ mà ngay cả nhiều người trung, cao tuổi cũng không am hiểu và biết viết, đọc chữ Nôm - Dao cổ của dân tộc mình khiến ông cảm thấy tiếc nuối. Do đó, ngoài việc sưu tầm, biên soạn, ông Hềnh đã mở lớp dạy học chữ Dao miễn phí cho bà con trong xóm và các xóm người Dao lân cận. Thám gia lớp, các học viên không chỉ được học về chữ viết Dao cổ mà còn học các làn điệu dân ca Dao Tiền như: hát Khía, hát đối đáp giao duyên, hát trong các lễ làm đám tâm linh dân tộc Dao, múa chèo, múa chuông, điệu nhảy… Tiếng lành đồn xa, nhiều người dân ở các xã khác khi biết có lớp học chữ Dao đã đến đăng ký học. Từ năm 2008 đến nay, ông Hềnh đã mở được 6 lớp cho trên 200 học viên là bà con người dân tộc Dao tại các xã: Cao Sơn, Vầy Nưa, Đoàn Kết, Tân Pheo, Hiền Lương, Tú Lý. Học viên tham gia lớp học ở mọi lứa tuổi, từ các cháu nhỏ đến những người trung, cao tuổi và cán bộ xã.
Ông Hềnh cho biết: Từ ngày mở lớp học chữ Dao đến nay, số lượng người biết viết chữ Dao và hiểu về các luật tục, tập tục, tín ngưỡng văn hóa của dân tộc tăng lên. Qua đó góp phần giữ gìn, bảo tồn nét đẹp văn hóa của dân tộc. 


Hồng Ngọc

Các tin khác


Văn học - Nghệ thuật Hòa Bình:Thăng hoa cùng bản sắc

(HBĐT) - Hòa Bình là tỉnh miền núi, nơi cư trú của đông đảo cư dân các dân tộc thiểu số. Nền văn hóa đa sắc màu đã gợi mở nhiều đề tài hay, độc, lạ cho giới văn, nghệ sỹ trong và ngoài tỉnh. Bởi vậy, trong những năm gần đây, văn học - nghệ thuật (VH-NT) của tỉnh đã ghi dấu sự thăng hoa.

Người dân đất Việt hướng về Giỗ Tổ Hùng Vương 

(HBĐT) - Câu ca "Dù ai đi ngược về xuôi. Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba" không ai biết có tự bao giờ, nhưng bao đời nay, đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân đất Việt. Và ngày mùng 10 tháng 3 trở thành ngày Quốc giỗ của cả dân tộc, nhằm tri ân công đức của các Vua Hùng lập nên Nhà nước Văn Lang, nền móng của dân tộc ta bây giờ và dạy dân cày ruộng, cấy lúa, ban linh khí cho đất đai, nhà cửa, cây trồng, vật nuôi sinh sôi nảy nở, mùa màng bội thu. 

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - Hội tụ và lan tỏa trong đời sống cộng đồng

Lịch sử dựng nước và giữ nước mấy nghìn năm của dân tộc Việt Nam được mở đầu bằng thời đại Hùng Vương với công lao dựng nước của các Vua Hùng. Công lao ấy được cộng đồng người Việt khắc ghi ngàn đời nay, trở thành truyền thống cao đẹp với triết lý "Con người có tổ có tông”. Người Việt đã suy tôn các vua Hùng là Thủy tổ của dân tộc, nên việc thờ cúng Hùng Vương đã trở thành tập quán, tín ngưỡng và cứ thế được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Xao xuyến vẻ đẹp hàng cây xóm Đằm

(HBĐT) - Tháng 3 này là thời đẹp nhất của hàng cây bàng trên đường vào xóm Đằm, phường Dân Chủ (TP Hòa Bình). Ai yêu vẻ đẹp thiên nhiên không thể không đến xóm ngắm hàng bàng mùa thay lá, chồi non đâm lộc. Thời tiết giao hòa chuyển mùa cũng là mùa cây bàng thay lá. Lòng lắng lại bình yên cảm nhận sự chuyển giao thời tiết với những bâng khuâng luyến nhớ, xao xuyến mênh mang.

Triển khai xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể tỉnh lần thứ ba 

(HBĐT) - UBND tỉnh vừa ban hành Kế hoạch số 23 ngày 25/2/2020 xét tặng danh hiệu "Nghệ nhân Nhân dân”, "Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Hòa Bình lần thứ ba - năm 2021.

Xây dựng tác phong người lính đảo cho chiến sỹ trẻ

(HBĐT) - Con đường từ cảng của đảo Trần, xã Thanh Lân, huyện Cô Tô (Quảng Ninh) lên Trạm ra đa 480 dài hơn 4 km. Phương tiện duy nhất lên trạm là đi bộ. Điều kiện sinh hoạt trên trạm khó khăn, có khi nước ngọt phải gánh từ chân núi lên. Chiến sỹ Nguyễn Văn Hoàng, quê ở Hải An (Hải Phòng) cho biết: Tôi nhập ngũ tháng 2/2019. Sau 1 năm vào quân đội, việc gì tôi cũng làm được, từ gấp chăn màn, nấu cơm, trồng rau… Những việc như thế ở nhà chẳng bao giờ phải làm, tất cả phụ thuộc vào bố mẹ. Sau này ra quân, tôi có thể tự lập được, không để gia đình lo lắng. Lúc đầu, tôi cũng hụt hẫng bởi những sinh hoạt ràng buộc về thời gian, lại sống trong một hòn đảo khó khăn nhiều về vật chất. Nhưng nhờ sự quan tâm động viên, ân cần chỉ bảo của cán bộ trong đơn vị đã giúp tôi an tâm và tự tin rất nhiều mỗi khi được giao nhiệm vụ.

Xem các tin đã đưa ngày:
Tin trong: Chuyên mục này Mọi chuyên mục